Đánh giá độ ổn định sinh học dài hạn của thủy tinh thể nhân tạo (IOL) qua phân tích vật liệu

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 về chủ đề độ ổn định sinh học dài hạn của thủy tinh thể nhân tạo (intraocular lens - IOL) đã trình bày các dữ liệu từ nghiên cứu phân tích vật liệu explant (thủy tinh thể đã lấy ra khỏi mắt). Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá các thay đổi ở cấp độ nano và cấu trúc polymer của IOL sau thời gian dài nằm trong mắt người.

Phương pháp phân tích vật liệu

Nghiên cứu sử dụng quy trình phân tích đa mô hình (multi-model analysis) nghiêm ngặt để đánh giá các đặc tính vật lý và hóa học của IOL. Các kỹ thuật được áp dụng bao gồm: Kính hiển vi điện tử quét (Scanning electron microscopy - SEM), Kính hiển vi điện tử quét phát xạ trường (Field emission scanning electron microscopy - FESEM), Kính hiển vi điện tử truyền qua (Transmission electron microscopy - TEM), Phổ tán xạ năng lượng tia X (Energy dispersive x-ray spectroscopy - EDX), Phổ tử ngoại khả kiến (UV-Vis spectroscopy), Phổ Raman (Raman spectroscopy) và Phổ hồng ngoại (IR spectroscopy). Tiêu chí lựa chọn mẫu rất nghiêm ngặt, chỉ bao gồm các IOL hydrophobic được lấy ra từ những cá nhân khỏe mạnh, không có bệnh lý mắt hoặc toàn thân đi kèm, với thời gian nằm trong mắt từ 12 năm trở lên.

Kết quả phân tích thay đổi cấu trúc IOL

Các kết quả nghiên cứu cho thấy ba loại thay đổi chính có thể xảy ra đối với IOL sau thời gian dài trong mắt. Thứ nhất là hiện tượng "unzipping" (mở khóa) trong chuỗi polymer, dẫn đến mất tính đồng nhất của vật liệu. Thứ hai là sự phát triển của các vết nứt bề mặt (surface cracks) và sự xuất hiện của các hạt nano lắng đọng trên bề mặt IOL. Thứ ba là sự xói mòn bề mặt (surface erosion). Phân tích EDX xác nhận sự hiện diện của các lắng đọng không phải canxi trên bề mặt, gợi ý về các khiếm khuyết trong quá trình sản xuất hoặc đóng gói. Ngoài ra, nghiên cứu cũng ghi nhận lần đầu tiên các IOL hydrophobic có thể bị mờ đục do lắng đọng canxi, một hiện tượng trước đây chủ yếu được biết đến trên các IOL hydrophilic.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian theo dõi tối thiểu12 năm
Giá trị Lorentz equation> 0.36%
Thay đổi truyền dẫn ánh sáng50% sự suy giảm truyền dẫn
Loại IOL nghiên cứuHydrophobic

Đánh giá chất lượng quang học

Sử dụng phương pháp UV-Vis spectrophotometry, nghiên cứu đã đánh giá khả năng truyền ánh sáng của các IOL đã được cấy ghép. Kết quả cho thấy sự suy giảm đáng kể về khả năng truyền dẫn ánh sáng theo thời gian. Các IOL sau 10-12 năm cấy ghép có đặc tính truyền dẫn tương đương với thủy tinh thể tự nhiên của người 60 tuổi. Điều này đặt ra câu hỏi về tính minh bạch thực sự của các IOL được coi là trong suốt trên lâm sàng. Sự suy giảm này được cho là kết quả của sự tương tác giữa vật liệu sinh học, phản ứng miễn dịch của vật chủ, cơ sinh học bao và môi trường động học khắc nghiệt trong mắt.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển các thiết bị không xâm lấn như Raman spectroscopy để theo dõi tình trạng IOL in vivo. Hạn chế của nghiên cứu là việc chuẩn bị mẫu có thể phá hủy vật liệu, gây khó khăn cho việc so sánh đồng nhất trên tất cả các mẫu.
  • Cần nhận thức rằng IOL có thể bị thoái hóa vật liệu và suy giảm chất lượng quang học sau thời gian dài.
  • Sự lắng đọng trên bề mặt IOL có thể xảy ra ngay cả trên các IOL hydrophobic.
  • Cần theo dõi sát các bệnh nhân đã cấy ghép IOL lâu năm để phát hiện sớm các thay đổi về thị lực do mờ đục IOL.
  • Cần thúc đẩy nghiên cứu về các vật liệu IOL có độ ổn định lý hóa dài hạn cao hơn.

Tài liệu tham khảo:

Harsha Bhattacharjee, 2026, Daljit Singh Endowment Lecture Long Term Biostability of Intraocular Lenses, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 2YG5UD-4MII.

Xem thêm