Đánh giá phạm vi về bắt nạt và các tác hại tâm lý xã hội tại nơi làm việc đối với nhân viên y tế đa dạng thần kinh

Bs Ngô Hữu Thế
17.11.26
Last Updated

Nghiên cứu scoping review của Rao và Tootell (2026) đã tổng hợp 14 nguồn tài liệu nhằm làm rõ các trải nghiệm về bắt nạt và các tác hại tâm lý xã hội tại nơi làm việc đối với nhân viên y tế đa dạng thần kinh (neurodivergent healthcare professionals). Mặc dù bắt nạt tại nơi làm việc (workplace bullying) là vấn đề đã được ghi nhận rộng rãi trong y tế, nghiên cứu này chỉ ra rằng các bằng chứng trực tiếp về bắt nạt đối với nhóm nhân viên đa dạng thần kinh còn rất hạn chế, thay vào đó, các tài liệu thường tập trung vào các cấu trúc tâm lý xã hội liên quan như sự kỳ thị, loại trừ và rào cản trong việc điều chỉnh công việc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện theo hướng dẫn của Joanna Briggs Institute (JBI) và báo cáo tuân thủ theo PRISMA-ScR (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses extension for Scoping Reviews). Các tác giả đã thực hiện tìm kiếm tài liệu thông qua Massey University Library Discover trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 5 năm 2026. Tổng cộng có 440 bản ghi được xác định ban đầu, sau khi loại bỏ trùng lặp và sàng lọc tiêu đề, tóm tắt, 54 bài báo đã được đánh giá toàn văn, dẫn đến 14 nguồn được đưa vào tổng hợp cuối cùng. Các tiêu chí bao gồm các nghiên cứu thực nghiệm, tổng hợp bằng chứng hoặc phân tích chuyên môn liên quan đến nhân viên y tế đa dạng thần kinh trong môi trường làm việc hoặc đào tạo chuyên môn.

Các chủ đề chính về tác hại tâm lý xã hội

Tổng hợp dữ liệu đã xác định bốn chủ đề chính liên quan đến các hiện tượng tâm lý xã hội tại nơi làm việc. Thứ nhất là sự loại trừ, kỳ thị và gạt ra ngoài lề chuyên môn (professional marginalisation), nơi nhân viên y tế gặp khó khăn trong việc điều hướng các kỳ vọng chuẩn mực về giao tiếp và hành vi. Thứ hai là lo âu về việc công khai (disclosure anxiety), che giấu và quản lý danh tính, với áp lực phải điều chỉnh bản thân để phù hợp với các kỳ vọng chuyên môn. Thứ ba là các rào cản thể chế và thách thức trong việc điều chỉnh công việc (accommodation barriers), nơi hệ thống y tế thường thiếu linh hoạt. Cuối cùng là các vấn đề về an toàn tâm lý (psychological safety), sức khỏe lực lượng lao động và tính bền vững.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tổng số nguồn được tổng hợp14 nguồn
Số lượng người tham gia trong nghiên cứu của Shaw et al. (2023)225 bác sĩ tự kỷ
Tỷ lệ bác sĩ tự kỷ báo cáo trải nghiệm thái độ tiêu cực tại nơi làm việc65%
Tỷ lệ bác sĩ tự kỷ không công khai tình trạng tự kỷ tại nơi làm việc29%
Tỷ lệ yêu cầu điều chỉnh công việc được thực hiện49%
Bình luận: Thông tin theo Rao & Tootell (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này nhấn mạnh một khoảng trống lớn trong bằng chứng trực tiếp về bắt nạt tại nơi làm việc đối với nhân viên y tế đa dạng thần kinh. Các tác giả lưu ý rằng sự hiện diện của các yếu tố như kỳ thị hay rào cản điều chỉnh không đồng nghĩa với việc bắt nạt đã xảy ra, mà là các bối cảnh tâm lý xã hội cần được xem xét kỹ lưỡng hơn. Hạn chế của nghiên cứu là tính không đồng nhất của các nguồn dữ liệu, bao gồm cả các phân tích chuyên môn không thực nghiệm.

Khuyến nghị thực hành

  • Cần nâng cao nhận thức về đa dạng thần kinh (neurodiversity) trong môi trường y tế để giảm bớt sự kỳ thị và loại trừ.
  • Các tổ chức y tế nên xây dựng các lộ trình điều chỉnh công việc (accommodation pathways) rõ ràng và hiệu quả hơn cho nhân viên.
  • Cần thúc đẩy văn hóa an toàn tâm lý, nơi nhân viên cảm thấy an toàn khi công khai các nhu cầu hỗ trợ mà không sợ bị đánh giá về năng lực chuyên môn.
  • Cần thực hiện thêm các nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu để phân biệt rõ ràng giữa các trải nghiệm tâm lý xã hội tiêu cực và hành vi bắt nạt thực sự.
  • Các nhà quản lý y tế cần xem xét lại các chuẩn mực chuyên môn cứng nhắc có thể vô tình gạt bỏ những nhân viên có phong cách giao tiếp hoặc hành vi khác biệt.

Tài liệu tham khảo:

Rao, V., & Tootell, B. (2026). Neurodivergent healthcare employees and psychosocial workplace harm: A scoping review of bullying, exclusion, and organizational culture. Research in Neurodiversity, 2, 100087. DOI: 10.1016/j.rin.2026.100087

Xem thêm