Các điểm lâm sàng then chốt trong chẩn đoán và quản lý viêm màng bồ đào

Bs Ngô Hữu Thế
10.11.26
Last Updated

Tài liệu này tổng hợp các bài giảng từ phiên họp số 5 của Uveitis Society India (USI) tại AIOC 2026, tập trung vào các điểm lâm sàng then chốt (clinical pearls) trong chẩn đoán và quản lý viêm màng bồ đào (uveitis) ở cả người lớn và trẻ em. Các chuyên gia đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thăm khám kỹ lưỡng, khai thác tiền sử chi tiết và sử dụng các công cụ chẩn đoán hình ảnh đa phương thức để tránh chẩn đoán sai.

Năm điểm then chốt để tránh chẩn đoán sai trong viêm màng bồ đào trước

Dr. Manisha Agarwal đã trình bày 5 điểm then chốt để tránh chẩn đoán sai trong viêm màng bồ đào trước (anterior uveitis). Thứ nhất, mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào trước đều cần được khám đáy mắt giãn (dilated fundus examination) để loại trừ bệnh lý phân đoạn sau, vốn có thể đe dọa thị lực. Thứ hai, viêm màng bồ đào trước có thể là một bệnh cảnh giả (masquerade), ví dụ như viêm võng mạc nguyên bào (retinoblastoma) ở trẻ em. Thứ ba, việc khai thác tiền sử chi tiết là bắt buộc và phải thực hiện trước khi chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng. Thứ tư, đối với viêm màng bồ đào trước hai mắt, cần nghi ngờ bệnh lý hệ thống tiềm ẩn. Cuối cùng, luôn loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng trước khi bắt đầu điều trị bằng steroid.

Năm dấu hiệu cảnh báo trong viêm màng bồ đào ở trẻ em

Dr. Sudhak Ganesh đã nêu bật 5 dấu hiệu cảnh báo (red flags) trong viêm màng bồ đào ở trẻ em, nhóm bệnh nhân có tỷ lệ biến chứng cao hơn người lớn. Các dấu hiệu bao gồm: đồng tử trắng (leukocoria) gợi ý viêm võng mạc nguyên bào; viêm màng bồ đào cấp tính theo mùa (Shapu) liên quan đến sâu bướm ở Nepal; các dấu hiệu của hội chứng Vogt-Koyanagi-Harada (VKH) như bạch biến (vitiligo), poliosis và đáy mắt hoàng hôn (sunset glow fundus); tiền sử chấn thương xuyên thấu hoặc phẫu thuật dịch kính võng mạc gợi ý viêm nhãn cảm thông (sympathetic ophthalmia); và lác (strabismus) hoặc rung giật nhãn cầu (nystagmus) có thể liên quan đến bệnh ký sinh trùng như ấu trùng sán lợn (cysticercosis).

Năm mẹo thực tế để chẩn đoán viêm màng bồ đào do lao

Dr. Vishali Gupta chia sẻ 5 mẹo thực tế để chẩn đoán viêm màng bồ đào do lao (TB uveitis). Cần tập trung vào kiểu hình (phenotype) gợi ý lao như viêm màng bồ đào trước hạt (granulomatous anterior uveitis) hoặc viêm màng bồ đào trung gian với các đám tuyết (snowballs) lớn. Cần thận trọng với kết quả xét nghiệm lao dương tính ở bệnh nhân không có kiểu hình gợi ý. Hình ảnh học đóng vai trò quan trọng, ví dụ như trên OCT, u hạt lao (tuberculoma) thường lớn, đơn độc, có thùy và có xuất huyết, khác với u hạt trong sarcoidosis. Cuối cùng, cần duy trì tư duy mở và sẵn sàng xem xét lại chẩn đoán nếu bệnh nhân không đáp ứng với điều trị.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh việc tránh "đóng chẩn đoán sớm" (premature closure) và tầm quan trọng của việc kết hợp lâm sàng với hình ảnh học đa phương thức.

Năm dấu hiệu lâm sàng gợi ý viêm màng bồ đào nhiễm trùng

Dr. Mudyagi đã liệt kê 5 dấu hiệu lâm sàng gợi ý viêm màng bồ đào nhiễm trùng (infectious uveitis). Luôn kiểm tra võng mạc và phân đoạn sau trong mọi trường hợp viêm màng bồ đào. Mọi trường hợp viêm võng mạc (retinitis) đều được coi là nhiễm trùng cho đến khi có bằng chứng ngược lại. Cần phân biệt giữa viêm võng mạc và viêm hắc mạc (choroiditis) dựa trên vị trí tổn thương. Đối với viêm màng bồ đào trung gian, cần chú ý đến các nguyên nhân như toxoplasma, viêm nội nhãn nội sinh (endogenous endophthalmitis) và hoại tử võng mạc cấp tính (ARN). Cuối cùng, kiểu hình tái phát (pattern of reactivation) tại mép sẹo cũ gợi ý toxoplasma, trong khi tái phát trong sẹo gợi ý lao.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm màng bồ đào trẻ em2.2% đến 13.8%
Tỷ lệ nhược thị ở trẻ em25% đến 30%
Tỷ lệ chẩn đoán nhầm viêm võng mạc nguyên bào40%
Tỷ lệ bệnh lý ác tính ở trẻ em31%
Tỷ lệ VKH ở trẻ em1% đến 15%
  • Luôn thực hiện khám đáy mắt giãn cho mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào trước.
  • Khai thác tiền sử chi tiết và kỹ lưỡng trước khi chỉ định xét nghiệm.
  • Cảnh giác với các bệnh cảnh giả (masquerade) ở cả hai thái cực tuổi tác.
  • Sử dụng hình ảnh học đa phương thức (OCT, FFA, ICG) để hỗ trợ chẩn đoán phân biệt.
  • Không vội vàng điều trị steroid khi chưa loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng.

Tài liệu tham khảo:

Uveitis Society India, 2026, AIOC 2026 GP37 Uveitis Society India Session 5 Clinical Pearls in Uveitis, YouTube, Video ID: zONZ-cq9idU.

Xem thêm