Khóa học hướng dẫn tại AIOC 2026 (GP54) đã thảo luận về Glaucoma tân mạch (Neovascular Glaucoma - NVG), một bệnh lý phức tạp thường bị coi là "trận chiến đã mất" do tiến triển nhanh và đáp ứng kém với điều trị truyền thống. NVG là một dạng glaucoma thứ phát nghiêm trọng, đe dọa thị lực, thường gặp ở người cao tuổi mắc bệnh lý mạch máu, với tỷ lệ chiếm khoảng 9% đến 17,4% các trường hợp glaucoma thứ phát.
Cơ chế bệnh sinh và chẩn đoán
Cơ chế chính của NVG là tình trạng thiếu máu võng mạc (retinal ischemia), dẫn đến giải phóng các yếu tố tăng sinh mạch (VGF) gây tân mạch bất thường ở mống mắt và góc tiền phòng. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR), tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc (CRVO), hội chứng thiếu máu cục bộ mắt, bong võng mạc mãn tính và các khối u nội nhãn. Trong đó, bệnh võng mạc đái tháo đường gây ra khoảng 40% các trường hợp NVG. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm đau, đỏ mắt, giảm thị lực, đau đầu và sợ ánh sáng. Các dấu hiệu tiền phòng bao gồm tân mạch mống mắt (NVI), phù giác mạc, đồng tử giãn nhẹ và nhãn áp cao.
Chiến lược điều trị đa chuyên khoa
NVG đòi hỏi sự phối hợp giữa bác sĩ chuyên khoa glaucoma, chuyên khoa võng mạc và bác sĩ nội khoa để kiểm soát bệnh lý hệ thống. Việc kiểm soát nhãn áp (IOP) ban đầu được thực hiện bằng điều trị nội khoa, sau đó là phẫu thuật (như đặt ống dẫn lưu - tube shunt). Kiểm soát bệnh lý võng mạc được thực hiện bởi chuyên gia võng mạc thông qua laser (PRP) và tiêm nội nhãn các thuốc kháng VEGF (anti-VEGF). Một thách thức lớn là tình trạng "kéo co" trong quản lý giữa các chuyên khoa khi nhãn áp cao cản trở việc thực hiện PRP, dẫn đến các rào cản hậu cần trong điều trị.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ NVG trong glaucoma thứ phát | 9% đến 17,4% |
| Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân NVG (5 năm) | 15% đến 20% |
| Tỷ lệ bệnh nhân NVG còn tái khám sau 5 năm | 80% |
| Tỷ lệ thành công của PRP và anti-VEGF | 42% |
| Tỷ lệ thành công của phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) | 54% đến 60% |
| Tỷ lệ thành công của phẫu thuật DLCP | 60% |
| Tỷ lệ thành công của phẫu thuật cắt bè kết hợp anti-VEGF | 83% |
| Tỷ lệ thành công của phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube) | 60% đến 66% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát sớm bệnh lý võng mạc để tránh giai đoạn góc đóng (zippered angle closure). Việc sử dụng anti-VEGF cần thận trọng, tránh tiêm nội nhãn khi nhãn áp quá cao mà chưa kiểm soát, vì có thể gây xuất huyết tiền phòng và làm trầm trọng thêm tình trạng dính góc.
Quản lý phẫu thuật và tiên lượng
Phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) có tỷ lệ thất bại cao ở giai đoạn muộn khi đã có dính góc. Phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube shunt) thường được ưu tiên hơn. Việc sử dụng anti-VEGF trong phẫu thuật có thể cải thiện tỷ lệ thành công. Đối với các trường hợp NVG giai đoạn sớm, việc phát hiện NVI và NVA qua soi góc (gonioscopy) là cực kỳ quan trọng để can thiệp kịp thời. Các yếu tố tiên lượng xấu bao gồm: bệnh nhân chưa từng được điều trị, bệnh lý hai mắt, NVG thứ phát sau bệnh võng mạc đái tháo đường type 1, hội chứng thiếu máu cục bộ mắt, hoặc tiền sử tai biến mạch máu não/bệnh mạch vành.
- Thực hiện soi góc (gonioscopy) thường quy cho mọi bệnh nhân đái tháo đường hoặc tắc tĩnh mạch võng mạc.
- Ưu tiên kiểm soát nhãn áp và bệnh lý võng mạc bằng laser (PRP) và anti-VEGF trước khi can thiệp phẫu thuật.
- Tránh tiêm nội nhãn anti-VEGF khi nhãn áp chưa được kiểm soát để giảm nguy cơ xuất huyết tiền phòng.
- Phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube shunt) thường mang lại kết quả ổn định hơn so với cắt bè trong các trường hợp NVG tiến triển.
- Cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tính chất cấp cứu của bệnh lý để đảm bảo tuân thủ điều trị.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Updates Neovascular Glaucoma Not a Lost Battle, aioseditorproceedings, Video ID: 6fulcc2tiT8.