Hiểu biết về bệnh lý góc đóng nguyên phát tại Ấn Độ: Bài giảng Endowment Lecture 2026

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng AIOC 2026 - GP32 của Giáo sư Ramanjit Sihota về chủ đề bệnh lý góc đóng nguyên phát (Primary Angle Closure Disease - PACD) tại Ấn Độ đã tổng kết các cột mốc quan trọng trong nghiên cứu và quản lý lâm sàng. Giáo sư Sihota nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ giải phẫu và sinh lý bệnh, đặc biệt là trong bối cảnh bệnh nhân tại Ấn Độ thường không có triệu chứng đau cấp tính khi khởi phát.

Đặc điểm dịch tễ và giải phẫu bệnh tại Ấn Độ

Các nghiên cứu tại Ấn Độ cho thấy tỷ lệ mắc bệnh lý góc đóng nguyên phát (PACD) và glaucoma góc đóng nguyên phát (Primary Angle Closure Glaucoma - PACG) tương đương hoặc cao hơn so với glaucoma góc mở nguyên phát (Primary Open Angle Glaucoma - POAG) ở người trên 40 tuổi. Nghiên cứu dựa trên dân số cho thấy 40% người dân có góc tiền phòng nhỏ hơn 20 độ. Ngoài các yếu tố giải phẫu đã biết như chiều dài trục nhãn cầu (axial length) dưới 23 mm, các nghiên cứu còn chỉ ra tính chất gia đình của bệnh. Việc xác định chiều dài trục nhãn cầu của bệnh nhân chỉ số (index patient) là phương pháp hiệu quả để tầm soát các thành viên trong gia đình có nguy cơ cao.

Cơ chế bệnh sinh và nghiên cứu di truyền

Cơ chế bệnh sinh của góc đóng không chỉ dừng lại ở nghẽn đồng tử tương đối (relative pupillary block) mà còn chịu ảnh hưởng bởi nghiệm pháp Valsalva, gây hẹp góc tạm thời do tiếp xúc mống mắt - giác mạc. Các nghiên cứu GWAS (Genome-Wide Association Study) đã xác định được nhiều đa hình đơn nucleotide (SNPs) liên quan đến sự gia tăng áp lực nội nhãn (IOP) và thoái hóa thần kinh thị giác. Nghiên cứu mô bệnh học cho thấy trong giai đoạn cấp tính, có phản ứng viêm và thay đổi tại vùng bè (trabecular meshwork), dẫn đến tắc nghẽn các khe thoát dịch. Phân tích dịch thủy dịch đã phát hiện 16 protein mới và immunoglobulin xuất hiện nhiều trong PACG, giải thích sự tiến triển từ tiếp xúc mống mắt - vùng bè sang dính góc (synechia).

Quản lý lâm sàng và điều trị

Giai đoạn góc đóng nguyên phát có tăng nhãn áp (ocular hypertension) là một giai đoạn quan trọng cần được điều trị sớm để ngăn ngừa tổn thương thần kinh thị giác. Cắt mống mắt ngoại vi bằng laser (iridotomy) là chỉ định bắt buộc để giảm nghẽn đồng tử, dù không trực tiếp hạ IOP nhưng giúp ngăn chặn tiến triển. Đối với các trường hợp PACG có dính góc rộng (PAS), iridotomy vẫn giúp mống mắt lùi ra sau, tạo điều kiện cho điều trị nội khoa. Phẫu thuật phacoemulsification (phaco) có thể thay thế iridotomy nhưng không nên kỳ vọng phaco kiểm soát hoàn toàn IOP. Đối với PACG, cần thiết lập IOP mục tiêu và theo dõi định kỳ hàng năm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ người có góc tiền phòng < 20 độ40% dân số
Tỷ lệ tiến triển PACG khi đạt IOP mục tiêu1% đến 2% (theo dõi 10 năm)
IOP mục tiêu cho PAC với tăng nhãn áp< 18 mmHg
Tỷ lệ nghẽn đồng tử tương đối70% hoặc hơn
Tỷ lệ nghẽn do lens vaultKhoảng 20%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Giáo sư Sihota nhấn mạnh việc điều trị sớm giai đoạn tiền glaucoma là chìa khóa để bảo tồn thị lực. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp chi tiết về phác đồ thuốc cụ thể, chỉ nêu nguyên tắc chung là sử dụng thuốc khi cần thiết. Cần lưu ý rằng việc sử dụng phaco trong PACD vẫn là chủ đề tranh luận dựa trên kết quả từ trial EAGLE, và bác sĩ cần cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng dính góc và độ sâu tiền phòng.
  • Tầm soát gia đình cho bệnh nhân PACD bằng cách đo chiều dài trục nhãn cầu.
  • Thực hiện iridotomy cho tất cả các trường hợp PACD để giảm nghẽn đồng tử.
  • Thiết lập IOP mục tiêu < 18 mmHg cho bệnh nhân PAC có tăng nhãn áp.
  • Theo dõi định kỳ hàng năm cho bệnh nhân PAC.
  • Nhận thức rằng phẫu thuật đục thủy tinh thể không thể đảo ngược các tổn thương tại vùng bè đã hình thành.

Tài liệu tham khảo:

Ramanjit Sihota, 2026, AIOC 2026 - GP32 T Dr Ramanjit Sihota L P Agarwal Endowment Lecture India the understanding of, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: FOEgfTTvdYk.

Xem thêm