Phẫu thuật bề mặt giác mạc bao gồm Photorefractive keratectomy (PRK), Laser-assisted subepithelial keratectomy (LASEK) và Epi-LASIK, là các phương pháp sử dụng excimer laser để bào mòn phần trước của nhu mô giác mạc mà không cần cắt lớp nhu mô dày. Theo Onguchi và Azar (2009), các kỹ thuật này cho phép bảo tồn độ bền cơ học của giác mạc tốt hơn so với Laser in situ keratomileusis (LASIK), tuy nhiên đi kèm với tình trạng khó chịu sau phẫu thuật và phản ứng lành thương biểu mô phức tạp hơn.
PRK
PRK là phương pháp phẫu thuật khúc xạ bào mòn đầu tiên được FDA phê duyệt. Mặc dù từng bị hạn chế do công nghệ laser cũ, các báo cáo hiện đại cho thấy kết quả tương đương LASIK. Về hiệu quả, dữ liệu tích lũy sau 6 tháng cho thấy 93% mắt đạt thị lực không kính (UCVA) từ 20/40 trở lên và 68% đạt 20/20 trở lên. Về tính dự đoán, 71% mắt nằm trong khoảng ±0.50 D và 90% nằm trong ±1.0 D so với khúc xạ mục tiêu. Biến chứng bao gồm viêm giác mạc chấm nông (SPK), khô mắt, quầng tán xạ (halos/glare), đảo trung tâm (central islands), cận thị tồn dư và đục giác mạc (haze). Đục giác mạc là biến chứng quan trọng, thường xuất hiện từ 1-3 tháng sau phẫu thuật. Việc sử dụng Mitomycin C (MMC) đã được chứng minh giúp giảm tỷ lệ đục giác mạc đáng kể.
LASEK
LASEK kết hợp ưu điểm của PRK và LASIK bằng cách tạo vạt biểu mô với cồn loãng, sau đó thay thế vạt này sau khi bào mòn laser. Ưu điểm chính là tránh được các biến chứng liên quan đến vạt nhu mô (stromal flap). Tuy nhiên, quá trình hồi phục thị lực chậm là nhược điểm lớn. Các nghiên cứu cho thấy 85% mắt đạt trong khoảng ±0.50 D và 94% trong ±1.00 D tại thời điểm 6 tháng. Biến chứng bao gồm rò rỉ cồn (1-3%), bong biểu mô không hoàn toàn (<5%) và đau sau phẫu thuật. Đục giác mạc sau LASEK thường thấp hơn PRK, với cơ chế liên quan đến nồng độ TGF-beta1 trong nước mắt thấp hơn.
Epi-LASIK
Epi-LASIK sử dụng Epikeratome để tạo vạt biểu mô mà không cần cồn, giúp tránh độc tính của cồn lên giác mạc. Dữ liệu về Epi-LASIK còn hạn chế. Các báo cáo cho thấy 96% mắt đạt UCVA 20/40 trở lên và 92% đạt 20/25 trở lên tại thời điểm 3 tháng. Biến chứng intraoperative (trong phẫu thuật) hiếm gặp, bao gồm tách nhu mô không chủ ý (0.3%) và vạt biểu mô tự do (4%).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mất 2 dòng BSCVA (PRK) | 0.2 đến 7% |
| Tỷ lệ mất 2 dòng BSCVA (LASEK) | 0.8% |
| Tỷ lệ đục giác mạc (MMC 0.2 mg/mL) | 0% |
| Tỷ lệ đục giác mạc (Nhóm chứng) | 63% |
| Tỷ lệ rò rỉ cồn (LASEK) | 1 đến 3% |
| Tỷ lệ bong biểu mô không hoàn toàn (LASEK) | dưới 5% |
| Tỷ lệ tách nhu mô không chủ ý (Epi-LASIK) | 0.3% |
Bình luận: Thông tin theo Onguchi và Azar (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát phản ứng lành thương biểu mô để giảm thiểu đục giác mạc. Việc sử dụng MMC cần thận trọng do nguy cơ độc tính kéo dài. Lưu ý rằng các số liệu về thị lực và khúc xạ trong tài liệu này chủ yếu dựa trên các nghiên cứu cũ, cần cập nhật với các hệ thống laser thế hệ mới hiện nay.
- Cân nhắc sử dụng Mitomycin C (MMC) dự phòng cho các trường hợp PRK có nguy cơ cao bị đục giác mạc.
- Đảm bảo đường kính vùng quang học (optical zone) phải bằng hoặc lớn hơn đường kính đồng tử trong điều kiện ánh sáng yếu để giảm thiểu quầng tán xạ.
- Theo dõi sát tình trạng viêm giác mạc chấm nông và khô mắt sau phẫu thuật, sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản.
- Đối với LASEK, cần kỹ thuật tạo vạt biểu mô chính xác để tránh rò rỉ cồn và các biến chứng liên quan đến vạt.
- Tư vấn bệnh nhân về thời gian hồi phục thị lực chậm hơn so với LASIK.
Tài liệu tham khảo:
Tatsuya Onguchi, Dimitri T. Azar, 2009, Outcomes and complications of surface ablation, Corneal Surgery, 821-826.