Kỹ thuật ghép giác mạc nội mô bóc tách màng Descemet (DSEK) và DSAEK

Bs Ngô Hữu Thế
20.11.26
Last Updated

Kỹ thuật ghép giác mạc nội mô bóc tách màng Descemet (Descemet’s stripping with endothelial keratoplasty - DSEK) đã trở thành một bước tiến quan trọng trong phẫu thuật ghép giác mạc trong 30 năm qua, thay thế cho các phương pháp cũ như ghép giác mạc xuyên thấu (Penetrating keratoplasty - PK) nhờ khả năng phục hồi thị lực nhanh và ít biến chứng hơn. Theo Price và Price (2009), DSEK và biến thể DSAEK (Descemet’s stripping with automated endothelial keratoplasty) hiện là tiêu chuẩn vàng trong điều trị rối loạn chức năng nội mô giác mạc.

Chuẩn bị mô hiến

Mô hiến cần được kiểm tra kỹ lưỡng để đảm bảo không có vết cắt hoặc tổn thương xuyên qua giác mạc ngoại vi đến vùng rìa. Các vành giác mạc/củng mạc nên có đường kính 16–17 mm để cố định chắc chắn trên buồng tiền phòng nhân tạo. Việc ước tính độ sâu bóc tách là thách thức lớn; một số phẫu thuật viên sử dụng phản xạ từ không khí trong tiền phòng để đánh giá độ sâu. Độ dày mô hiến thường dao động từ 0,45–0,70 mm sau khi loại bỏ biểu mô. Mục tiêu độ dày nút mô hiến phía sau là 0,10–0,18 mm. Cần tránh độ dày dưới 0,10 mm vì nguy cơ tổn thương nội mô do bóc tách quá sâu.

Chuẩn bị người nhận

Phẫu thuật thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ và an thần tĩnh mạch có theo dõi. Một đường rạch hầm củng mạc hoặc giác mạc trong 5 mm được thực hiện ở vị trí thái dương. Màng Descemet được đánh dấu và bóc tách khỏi giác mạc người nhận trong phạm vi dự kiến sẽ được che phủ bởi mô hiến. Việc sử dụng Trypan blue giúp cải thiện khả năng quan sát màng trong quá trình bóc tách. Điều quan trọng là chỉ bóc tách vùng nội mô sẽ được thay thế để tránh phù nề giác mạc tại các vùng không được che phủ.

Cấy ghép mô hiến

Mô hiến được cuộn lại như hình chiếc bánh taco với mặt nội mô hướng vào trong, sau đó được đưa vào mắt người nhận. Sau khi mô hiến vào vị trí, tiền phòng được bơm đầy không khí hoặc dung dịch muối cân bằng (Balanced salt solution - BSS) để làm phẳng mô. Phẫu thuật viên có thể massage bề mặt giác mạc người nhận để căn chỉnh mô hiến và loại bỏ dịch dư thừa tại giao diện ghép. Sau phẫu thuật, bệnh nhân thường được dùng kháng sinh và corticosteroid tại chỗ.

Thông số kỹ thuậtKết quả theo tài liệu
Đường kính vành giác mạc/củng mạc16–17 mm
Độ dày mô hiến sau bóc tách0,45–0,70 mm
Mục tiêu độ dày nút mô hiến phía sau0,10–0,18 mm
Đường rạch phẫu thuật5 mm
Thời gian duy trì không khí tiền phòng1–2 giờ
Bình luận: Thông tin theo Price & Price (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Hạn chế chính của DSEK/DSAEK là nguy cơ bong mô hiến trong tuần đầu sau mổ. Việc sử dụng không khí để cố định mô là kỹ thuật then chốt nhưng cần kiểm soát áp lực nội nhãn để tránh biến chứng tăng nhãn áp hoặc block đồng tử.

Các kỹ thuật biến đổi

Đối với mắt không có mống mắt và thể thủy tinh (aniridic aphakic eyes), mô hiến cần được cố định bằng chỉ khâu neo để tránh rơi vào khoang dịch kính. Đối với các trường hợp ghép giác mạc xuyên thấu thất bại, DSEK có thể được thực hiện mà không cần bóc tách màng Descemet nếu không có các bất thường như guttata, giúp bảo tồn độ bền của vết mổ cũ.

Kết quả và kỳ vọng

DSEK/DSAEK có ưu điểm là trung tính về mặt khúc xạ, không làm thay đổi đáng kể địa hình giác mạc. Trong các loạt ca lâm sàng, loạn thị trung bình là 1,5 D cả trước và 6 tháng sau phẫu thuật. Phục hồi thị lực nhanh hơn so với DLEK; khoảng 69–77% mắt DSAEK đạt thị lực 20/40 trong vòng 6 tháng. So với PK, DSEK giảm đáng kể nguy cơ mất mắt và các biến chứng bề mặt nhãn cầu.

  • Ưu tiên thực hiện phẫu thuật đục thủy tinh thể trước DSEK để làm sâu tiền phòng.
  • Sử dụng Lindstrom LASIK roller để massage giác mạc giúp loại bỏ dịch dư thừa tại giao diện ghép.
  • Duy trì corticosteroid tại chỗ lâu dài ở mắt giả thể thủy tinh để ngăn ngừa thải ghép.
  • Cố định mô hiến bằng không khí trong 1–2 giờ sau phẫu thuật.
  • Theo dõi sát nguy cơ bong mô hiến trong 1 tuần đầu sau mổ.

Tài liệu tham khảo:

Price MO, Price FW Jr. Chapter 66: Descemet’s stripping with endothelial keratoplasty (DSEK). In: Corneal Surgery, 2009, pp. 571-577.

Xem thêm