Chương 5 trong tài liệu "Anatomic blocks of the face and neck" (2026) cung cấp hướng dẫn chi tiết về các kỹ thuật phong bế thần kinh vùng mặt và cổ, giúp phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật thẩm mỹ và tái tạo tại phòng khám một cách an toàn, hiệu quả mà không cần gây mê toàn thân. Việc nắm vững giải phẫu thần kinh cho phép lựa chọn phương pháp vô cảm phù hợp, giảm thiểu chi phí và thời gian nằm viện cho bệnh nhân.
Infraorbital nerve block
Thần kinh dưới ổ mắt (infraorbital nerve) có thể được phong bế qua đường xuyên da trực tiếp, đường trong miệng hoặc đường xuyên da gián tiếp từ eo (isthmus) giữa chân cánh mũi và nếp mũi má. Tác giả ưu tiên đường gián tiếp vì lỗ dưới ổ mắt thường có hướng từ sâu ra nông, từ trên xuống dưới và từ trong ra ngoài. Kỹ thuật này giúp phong bế chính xác thần kinh dưới ổ mắt và nhánh thần kinh phế nang trên (superior alveolar nerve). Khi thực hiện, cần dùng ngón trỏ tay không thuận đặt lên bờ dưới ổ mắt để bảo vệ nhãn cầu. Lượng thuốc tê sử dụng dưới 1 cc, thời gian khởi phát tác dụng từ 3-8 phút. Vùng được gây tê bao gồm má giữa, một phần thành bên mũi, cánh mũi, toàn bộ nửa môi trên từ chân trụ mũi đến khoảng 1-1,5 cm bên ngoài mép môi.
Mental and mental plus nerve blocks
Thần kinh cằm (mental nerve) thường thoát ra từ lỗ cằm bên dưới răng tiền hàm thứ hai. Để phong bế, có thể tiếp cận qua đường trong miệng, tiêm cách răng nanh dưới vài mm. Nếu cần gây tê vùng đệm cằm (chin pad), cần thực hiện thêm phong bế thần kinh cằm cộng (mental plus block) bằng cách tiêm 2 cc thuốc tê vào vùng tiền đình trước xương hàm từ đường giữa. Thần kinh cằm chi phối toàn bộ môi dưới đến nếp gấp môi cằm, trong khi thần kinh cơ hàm móng (nerve to the mylohyoid) chi phối một phần đệm cằm.
Supraorbital/supratrochlear, infratrochlear nerve blocks
Các thần kinh trên ổ mắt (supraorbital nerve), trên ròng rọc (supratrochlear nerve) và dưới ròng rọc (infratrochlear nerve) được phong bế thông qua một điểm vào duy nhất ở 1/3 giữa lông mày. Sau khi xác định ròng rọc, tiêm 2 cc thuốc tê dọc theo bờ trên ổ mắt, sau đó tiêm thêm 1 cc để nhắm vào thần kinh trên ròng rọc và một lượng nhỏ tại xương mũi cho thần kinh dưới ròng rọc. Vùng gây tê bao gồm nửa giữa da mi trên, da trán từ đường giữa đến đường hợp nhất thái dương, và một phần da đầu trán-đỉnh.
Zygomaticotemporal nerve, zygomaticofacial nerve, and lacrimal nerve
Thần kinh thái dương gò má (zygomaticotemporal nerve) được phong bế phía sau thành bên ổ mắt, cách khớp gò má-trán 10-12 mm. Thần kinh mặt gò má (zygomaticofacial nerve) được phong bế bằng cách tiêm 1-2 cc thuốc tê tại vị trí cách điểm nối bờ ổ mắt ngoài và bờ ổ mắt dưới 2 cm. Nếu cần gây tê vùng da bên ngoài ổ mắt, có thể tiêm thêm một lượng nhỏ thuốc tê phía trên góc mắt ngoài để phong bế thần kinh lệ (lacrimal nerve).
Dorsal nasal nerve
Thần kinh mũi lưng (dorsal nasal nerve) là nhánh của thần kinh sàng trước, thoát ra tại điểm nối xương-sụn mũi, cách đường giữa 6-10 mm. Kỹ thuật này sử dụng dưới 1 cc thuốc tê, giúp gây tê vòm mũi, thành bên mũi và đầu mũi, giảm khó chịu đáng kể so với tiêm trực tiếp vào đầu mũi.
Great auricular nerve and lobular nerve
Thần kinh tai lớn (great auricular nerve) được phong bế tại điểm Erb, nằm ở trung điểm bờ sau cơ ức đòn chũm (SCM), cách ống tai ngoài 6,5 cm. Sử dụng 1-2 cc thuốc tê. Nếu chỉ cần gây tê dái tai, có thể phong bế thần kinh dái tai (lobular nerve) bằng cách tiêm 1-2 cc thuốc tê vào vùng hình vuông cách ống tai ngoài 3,3 cm.
Transverse cervical nerves and lesser occipital nerve
Thần kinh cổ ngang (transverse cervical nerves) và thần kinh chẩm nhỏ (lesser occipital nerve) được phong bế dọc theo bờ trước và bờ sau của cơ ức đòn chũm. Cần tiêm 3 cc thuốc tê vào vùng phân bố hình chữ nhật sâu dưới cơ bám da cổ (platysma).
V3 and buccal nerve
Phong bế nhánh V3 của thần kinh sinh ba là kỹ thuật xâm lấn nhất, đòi hỏi tiêm 3-4 cc thuốc tê tại vị trí cách đĩa chân bướm 1 cm về phía sau. Thần kinh má (buccal nerve) có thể được phong bế riêng biệt với 1-2 cc thuốc tê tại vị trí phía trên răng hàm thứ ba, trước đường rạch chân bướm-hàm (pterygomandibular raphe) để gây tê niêm mạc má và mép môi.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Lượng thuốc tê cho phong bế dưới ổ mắt | < 1 cc |
| Thời gian khởi phát phong bế dưới ổ mắt | 3-8 phút |
| Lượng thuốc tê cho phong bế cằm cộng | 2 cc |
| Lượng thuốc tê cho phong bế trên ổ mắt | 2 cc (thần kinh trên ổ mắt) + 1 cc (thần kinh trên ròng rọc) |
| Lượng thuốc tê cho phong bế thái dương gò má | 1-2 cc |
| Lượng thuốc tê cho phong bế tai lớn | 1-2 cc |
| Lượng thuốc tê cho phong bế cổ ngang | 3 cc |
| Lượng thuốc tê cho phong bế V3 | 3-4 cc |
Bình luận: Các kỹ thuật phong bế thần kinh vùng mặt đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu học để tránh biến chứng mạch máu và tổn thương thần kinh. Việc sử dụng các mốc giải phẫu như điểm Erb hay lỗ dưới ổ mắt là bắt buộc. Thông tin theo [Wilson & Zide, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Luôn kiểm tra mốc giải phẫu bằng cách sờ nắn trước khi tiêm.
- Sử dụng ngón tay bảo vệ nhãn cầu khi thực hiện các block vùng ổ mắt.
- Luôn hút (aspirate) trước khi tiêm để tránh tiêm vào mạch máu.
- Cân nhắc sử dụng các chất hỗ trợ như bicarbonate hoặc hyaluronidase để tăng sự thoải mái cho bệnh nhân.
- Nếu không tự tin với kỹ thuật V3, hãy sử dụng các phương pháp thay thế như tiêm thấm (tumescent anesthesia).
Tài liệu tham khảo:
Stelios C. Wilson, Barry Zide, 2026, Anatomic blocks of the face and neck, Section I: Aesthetic Anesthesia Techniques, Chapter 5, Elsevier.