Tại hội thảo AIOC 2026 (GP82), các chuyên gia đã thảo luận về các liệu pháp nội khoa tiên tiến cho các bệnh lý bề mặt nhãn cầu, bao gồm việc sử dụng insulin tại chỗ, lifitegrast, và các phương pháp điều trị miễn dịch hệ thống. Các bệnh lý như viêm giác mạc do thần kinh (neurotrophic keratitis), khuyết biểu mô dai dẳng (persistent epithelial defects - PEDs) và bệnh khô mắt (dry eye disease) được nhấn mạnh là những thách thức lâm sàng đòi hỏi các chiến lược điều trị đa mô thức.
Liệu pháp Insulin tại chỗ
Insulin tại chỗ thúc đẩy quá trình tái tạo biểu mô thông qua việc tích hợp sinh học các yếu tố tăng trưởng (insulin-like growth factors), hoạt động độc lập với sự phân bố thần kinh cảm giác của giác mạc. Cơ chế tác động bao gồm liên kết với các tế bào biểu mô giác mạc và tế bào rìa, kích hoạt các con đường dẫn truyền tín hiệu dẫn đến tăng sinh và sống sót của tế bào. Chỉ định chính bao gồm PEDs, xói mòn biểu mô tái phát (recurrent epithelial erosions), bệnh lý giác mạc do đái tháo đường và hỗ trợ lành thương sau phẫu thuật như CXL hoặc cắt dịch kính (vitrectomy). Thời gian lành thương được báo cáo từ 20 đến 50 ngày đối với PEDs và 7 đến 25 ngày đối với xói mòn biểu mô tái phát.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nồng độ insulin thông dụng | 1 IU/ml |
| Thời gian lành thương PEDs | 20-50 ngày |
| Thời gian lành thương xói mòn tái phát | 7-25 ngày |
| Thời gian điều trị viêm giác mạc do thần kinh | lên đến 12 tuần hoặc hơn |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc pha chế insulin tại chỗ cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vô khuẩn và bảo quản lạnh. Cần lưu ý rằng insulin không thay thế cho các thuốc chống nhiễm trùng cơ bản.
Lifitegrast trong điều trị khô mắt
Lifitegrast là thuốc chống viêm được chỉ định cho bệnh khô mắt mức độ trung bình đến nặng. Thuốc hoạt động như một chất đối kháng cạnh tranh của LFA-1 (Lymphocyte function-associated antigen-1), ngăn chặn sự liên kết của LFA-1 với ICAM-1 (Intercellular adhesion molecule-1), từ đó ức chế hoạt hóa tế bào T và giải phóng các cytokine gây viêm. Liều khuyến cáo là 5% dùng 2 lần/ngày (BD dose). Cải thiện lâm sàng về dấu hiệu và triệu chứng thường thấy sau 4 đến 12 tuần.
Liệu pháp miễn dịch hệ thống trong viêm kết mạc mùa xuân (VKC)
Liệu pháp miễn dịch hệ thống được cân nhắc cho các trường hợp VKC nặng, không đáp ứng với điều trị tại chỗ hoặc khi bệnh nhân là người đáp ứng với steroid (steroid responders). Các thuốc ức chế tế bào T như cyclosporine và tacrolimus được sử dụng để kiểm soát viêm và giảm phụ thuộc vào steroid. Tacrolimus hiện được ưu tiên hơn do chi phí thấp hơn với các công thức generic và hồ sơ an toàn tốt hơn. Việc theo dõi nồng độ thuốc trong máu không bắt buộc như trong cấy ghép thận.
Bình luận: Việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hệ thống trong nhãn khoa đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nội khoa hoặc thấp khớp học để theo dõi tác dụng phụ toàn thân.
Công nghệ nano trong điều trị viêm giác mạc
Các công nghệ mới như nanomicelles (hạt nano micelle) và vi kim (micro needles) đang được nghiên cứu để tăng cường sinh khả dụng của thuốc tại giác mạc. Các hệ thống này giúp tăng độ hòa tan, cải thiện tính thấm và kéo dài thời gian lưu trú của thuốc tại bề mặt nhãn cầu, từ đó giảm tần suất tra thuốc. Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên mô hình nhiễm trùng nấm cho thấy hiệu quả diệt nấm cao hơn so với các phương pháp điều trị truyền thống.
- Luôn đánh giá kích thước và độ sâu của khuyết biểu mô trong quá trình theo dõi.
- Cân nhắc sử dụng liệu pháp miễn dịch hệ thống cho các trường hợp VKC nặng, không đáp ứng với điều trị tại chỗ.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về việc insulin tại chỗ không thay thế các thuốc điều trị nguyên nhân.
- Sử dụng các công thức không chất bảo quản (preservative-free) cho bệnh nhân khô mắt nặng.
Tài liệu tham khảo:
Bhavna Sharma, Prashant G, Radika Natraan, Paris Ma, Himmanu Matalia, 2026, National Symposium Cornea Cutting edge Medical therapy in Corneal Diseases, AIOC 2026, Video ID: 3KVOXEfukTQ.