Quản lý các ca bệnh nhãn khoa phức tạp: Đục thủy tinh thể, chấn thương và Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
13.11.26
Last Updated

Phiên họp AIOC 2026 GP13 của Hội Nhãn khoa Rajasthan (Rajasthan Ophthalmological Society) năm 2026 đã thảo luận về các chiến lược quản lý các ca bệnh nhãn khoa phức tạp, bao gồm đục thủy tinh thể khó, chấn thương mắt, và các tình trạng Glaucoma phức tạp. Các chuyên gia đã chia sẻ kinh nghiệm lâm sàng trong việc xử trí các tình huống thách thức đòi hỏi kỹ thuật phẫu thuật chuyên sâu và lập kế hoạch cá thể hóa.

Quản lý đục thủy tinh thể cứng (Black Cataracts)

Phẫu thuật Phacoemulsification (Phaco) là tiêu chuẩn vàng, tuy nhiên việc thực hiện trên các ca đục thủy tinh thể cứng, nâu hoặc đen (black cataracts) là một thách thức lớn. Các đặc điểm bao gồm xơ cứng nhân độ 4-5, đĩa sau dày, phản xạ đỏ giảm và nhân cứng khó tách. Việc lựa chọn gây tê (tại chỗ hoặc cạnh nhãn cầu) phụ thuộc vào chuyên môn phẫu thuật viên và sự hợp tác của bệnh nhân. Các khó khăn trong phẫu thuật bao gồm tiếp cận bao, hình ảnh kém, nhu cầu năng lượng siêu âm cao, thời gian phẫu thuật kéo dài và khả năng theo dõi mảnh nhân kém. Để bảo vệ nội mô, cần sử dụng chất nhầy (visco-cohesive) và kỹ thuật tách nhân phù hợp như kỹ thuật borewell hoặc tạo hố trung tâm (central pit) để đạt được vết nứt nhân hoàn toàn.

Quản lý đục thủy tinh thể trong các ca chấn thương phức tạp

Mỗi ca chấn thương là một trường hợp độc nhất với tổn thương mô đa dạng như sẹo giác mạc, hỗ trợ bao không ổn định, tách zonule (zonulo-dialysis), mất ổn định dịch kính và tổn thương đoạn sau. Đánh giá tiền phẫu bao gồm chi tiết chấn thương, tình trạng thị giác, nhãn áp (IOP) và siêu âm B-scan nếu không quan sát được đáy mắt. Thời điểm phẫu thuật phụ thuộc vào loại chấn thương (nhãn cầu mở) và sự hiện diện của chất liệu thủy tinh thể trong tiền phòng gây Glaucoma thể thủy tinh (phomorphic glaucoma). Trong các ca chấn thương, việc sử dụng nhuộm bao (capsular staining) và duy trì tiền phòng là rất quan trọng. Việc sử dụng CTR (Capsular Tension Ring) và các kỹ thuật khâu mống mắt (pupilloplasty) có thể cần thiết để ổn định cấu trúc.

Quản lý đục thủy tinh thể bán trật (Subluxated Lenses)

Chiến lược quản lý phụ thuộc vào mức độ bán trật. Nếu bán trật dưới 3 giờ, có thể quản lý bằng CTR. Nếu trên 3 giờ, cần sử dụng CTR kết hợp với cố định củng mạc (scleral fixation) hoặc phân đoạn căng bao (Capsular Tension Segment - CTS). Việc sử dụng móc bao (capsular hooks) hoặc móc mống mắt (iris hooks) giúp ổn định bao trong quá trình phẫu thuật. Trong các ca bán trật cực độ, việc sử dụng đầu dò tần số vô tuyến (radio frequency probe) để tạo lỗ bao có thể giảm thiểu áp lực lên zonule. Sau khi ổn định, việc đặt IOL (Intraocular Lens) cần được cân nhắc dựa trên tình trạng bao và zonule.

Quản lý Glaucoma trong các tình huống khó

Các ca Glaucoma phức tạp thường là sau phẫu thuật, Glaucoma thể thủy tinh, Glaucoma nhi hoặc Glaucoma tân mạch. Những ca này khó quản lý do kết mạc sẹo, củng mạc mỏng, dịch kính trong tiền phòng và phản ứng xơ hóa. Phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) có thể không khả thi, do đó phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube surgery) như AGV (Ahmed Glaucoma Valve) thường là lựa chọn cứu cánh. Việc đánh giá định kỳ và quản lý kịp thời là chìa khóa để bảo tồn thị lực. Trong các ca có dầu silicon trong mắt, phẫu thuật đặt ống dẫn lưu thường được ưu tiên hơn cắt bè do nguy cơ thất bại cao.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ cứng nhân (Black cataracts)Độ 4-5
Tần số xung (Pulse rate) khi điêu khắc40
Năng lượng (Energy) khi điêu khắcTuyến tính (linear)
Vacuum khi cắt nhân (chopping)Lên đến 300
Đường kính giác mạc (ca Glaucoma)13 mm và 13.5 mm
Thời gian theo dõi (ca Glaucoma)11 năm
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày mang tính chất kinh nghiệm cá nhân của các phẫu thuật viên trong các tình huống khó. Việc lựa chọn kỹ thuật (như Phaco, SICS, hay phẫu thuật Glaucoma) cần dựa trên đánh giá lâm sàng cụ thể của từng bệnh nhân và nguồn lực sẵn có. Cần lưu ý các biến chứng tiềm ẩn như tổn thương nội mô, rách bao sau (PCR) và các vấn đề về ổn định IOL trong các ca phức tạp.
  • Luôn chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống bất ngờ (như rách bao sau) trong các ca đục thủy tinh thể khó.
  • Sử dụng các chất nhầy (OVD) phù hợp để bảo vệ nội mô giác mạc trong các ca phẫu thuật phức tạp.
  • Cá thể hóa kế hoạch phẫu thuật cho các ca chấn thương và bán trật thủy tinh thể, ưu tiên ổn định bao trước khi thực hiện các bước tiếp theo.
  • Trong các ca Glaucoma phức tạp, phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube surgery) có thể là lựa chọn thay thế hiệu quả khi phẫu thuật cắt bè có nguy cơ thất bại cao.
  • Đánh giá kỹ lưỡng tiền phẫu và lập kế hoạch dự phòng là yếu tố then chốt để đạt kết quả tốt trong các ca bệnh nhãn khoa phức tạp.

Tài liệu tham khảo:

Rajasthan Ophthalmological Society, 2026, AIOC 2026 GP13 Rajasthan Ophthalmological Society Session Beyond the Routine Management of Complicated Cases, aioseditorproceedings, Video ID: 2cCg5iuZn64.

Xem thêm