Hội thảo AIOC 2026 - GP5 Chhattisgarh State Society Symposia (2026) đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý chấn thương nhãn khoa, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp trong "giờ vàng" (60 phút đầu sau chấn thương) để ngăn ngừa mất thị lực vĩnh viễn. Việc đánh giá ban đầu bao gồm kiểm tra thị lực (visual acuity), phản xạ đồng tử, tiền sử cơ chế chấn thương và thời gian xảy ra chấn thương là yếu tố tiên quyết cho kết quả điều trị tối ưu.
Đánh giá và quản lý chấn thương nhãn khoa cấp cứu
Chấn thương nhãn khoa được phân loại thành chấn thương kín (closed globe) và chấn thương mở (open globe). Chấn thương kín bao gồm đụng dập (contusion), rách lớp (lamellar laceration), dị vật bề mặt. Chấn thương mở bao gồm rách (laceration) và vỡ (rupture). Đối với chấn thương xuyên thấu (penetrating trauma), nguy cơ cao có dị vật nội nhãn (intraocular foreign body - IOFB) và viêm nội nhãn (endophthalmitis), đòi hỏi phải thăm dò phẫu thuật khẩn cấp. Bỏng hóa chất (acid hoặc kiềm) yêu cầu tưới rửa ngay lập tức, trong đó bỏng kiềm gây tổn thương mô sâu hơn. Việc kiểm tra thị lực tốt nhất có thể (best corrected vision) bằng bảng Snellen hoặc đếm ngón tay/chuyển động tay là bắt buộc trước mọi can thiệp.
Phân loại chấn thương nhãn khoa và hệ thống iGATES
Hệ thống phân loại truyền thống (BETS) tập trung vào cấu trúc, trong khi hệ thống mới iGATES (International Globe and Adnexal Trauma Epidemiology Study, 2015) mở rộng bao gồm cơ chế, cấu trúc và mức độ nghiêm trọng. iGATES bổ sung các thuật ngữ về chấn thương phần phụ (adnexal injury), chấn thương thủy tinh thể và phân loại lại vùng 3 (zone 3) thành 3A (5-8 mm sau bám tận cơ trực) và 3B (>8 mm sau bám tận cơ trực). Ocular Trauma Score (OTS) là công cụ dự đoán kết quả dựa trên thị lực, vỡ nhãn cầu, viêm nội nhãn và chấn thương xuyên thấu, tuy nhiên không bao gồm các chấn thương liên quan khác.
Phẫu thuật tạo hình mi mắt và quản lý chấn thương mống mắt
Phẫu thuật tạo hình mi mắt đòi hỏi hiểu biết về giải phẫu và sinh lý. Nguyên tắc cơ bản là tránh lộn mép vết thương, khâu từ phần lỏng đến phần cố định. Đối với khuyết hổng mi mắt, khâu trực tiếp áp dụng cho khuyết <25% chiều dài mi. Khuyết hổng lớn hơn cần các kỹ thuật như lateral cantholysis, xoay vạt (rotational flap) hoặc vạt chuyển vị (transposition flap). Đối với chấn thương mống mắt, các vấn đề chức năng như chói sáng (glare) và song thị một mắt (monocular diplopia) quan trọng hơn vấn đề thẩm mỹ. Phẫu thuật tạo hình mống mắt (pupilloplasty) hoặc khâu mống mắt (iris repair) được chỉ định khi mống mắt còn chức năng, tránh chạm vào mống mắt teo.
Glaucoma sau chấn thương và viêm nội nhãn
Glaucoma góc rút (angle recession glaucoma) là loại glaucoma thứ phát phổ biến sau chấn thương đụng dập, có thể xuất hiện nhiều năm sau đó. Nguy cơ phát triển bệnh lý thần kinh thị giác do glaucoma tăng cao nếu góc rút >180 độ. Quản lý bao gồm theo dõi IOP, thị trường, RNFL và ganglion cell complex. Điều trị ưu tiên nội khoa (ức chế tiết thủy dịch, PG analogs). Nếu thất bại, phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (tube shunt) thường được ưu tiên hơn cắt bè củng mạc (trabeculectomy). Viêm nội nhãn sau chấn thương (traumatic endophthalmitis) xảy ra ở 15-30% ca chấn thương mở, cần điều trị kháng sinh nội nhãn (intravital antibiotics) và phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) nếu cần thiết.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ glaucoma sau chấn thương | Tổng nguy cơ 19.8%, nguy cơ 5 năm 1.6% |
| Nguy cơ glaucoma do góc rút | 5-20% bệnh nhân có góc rút nặng sẽ phát triển bệnh lý thần kinh thị giác |
| Tỷ lệ viêm nội nhãn | 15-30% các ca chấn thương mở |
| Thời gian phẫu thuật cắt dịch kính | Tốt nhất trong vòng 24 giờ sau chấn thương |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật phẫu thuật mống mắt và mi mắt đòi hỏi kinh nghiệm thực hành cao; việc lựa chọn kỹ thuật cần cá thể hóa dựa trên tình trạng mô còn lại và mức độ tổn thương.
- Luôn ghi lại thị lực trước khi thực hiện bất kỳ can thiệp nào.
- Sử dụng hệ thống phân loại iGATES để đánh giá toàn diện cơ chế và mức độ chấn thương.
- Theo dõi định kỳ suốt đời đối với bệnh nhân có góc rút >180 độ để phát hiện sớm glaucoma.
- Ưu tiên đặt ống dẫn lưu (tube shunt) trong phẫu thuật glaucoma sau chấn thương nếu có sẹo kết mạc đáng kể.
- Cân nhắc cắt dịch kính sớm (trong 24 giờ) đối với các ca viêm nội nhãn sau chấn thương để cải thiện kết cục thị giác.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 - GP5 Chhattisgarh State Society Symposia, YouTube, Video ID: mOCxXVTsp8o.