Tại phiên họp AIOC 2026, chủ đề IC117 đã trình bày về quy trình quản lý gãy xương hốc mắt và phục hồi sàn hốc mắt, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phối hợp đa chuyên khoa trong việc xử trí các chấn thương phức tạp. Hốc mắt là một cấu trúc giải phẫu phức tạp bao gồm 7 xương, 7 cơ nội nhãn và 7 dây thần kinh, đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng trước khi can thiệp phẫu thuật.
Giải phẫu và phân loại gãy xương hốc mắt
Cấu trúc hốc mắt bao gồm 7 xương, trong đó sàn hốc mắt là cấu trúc yếu nhất. Các loại gãy xương thường gặp bao gồm gãy blowout, gãy blow-in, gãy phức hợp gò má (ZMC), gãy Le Fort và gãy mũi-hốc mắt-sàng (NOE). Gãy xương đơn độc ít phổ biến hơn, trong khi gãy xương kết hợp với phức hợp gò má và NOE chiếm khoảng 30-55% các trường hợp. Việc chẩn đoán dựa trên hình ảnh cắt lớp vi tính (computed tomography) với các lát cắt coronal, sagittal và axial là tiêu chuẩn vàng để đánh giá sự gián đoạn của sàn hốc mắt, dấu hiệu teardrop (thoát vị cơ trực dưới hoặc mỡ hốc mắt) và tình trạng kẹt cơ.
Đánh giá lâm sàng và chẩn đoán
Bệnh nhân thường biểu hiện phù nề quanh hốc mắt, xuất huyết dưới kết mạc (raccoon eyes), loạn dưỡng hốc mắt (orbital dystopia), lồi hoặc lõm mắt, sụp mi và song thị do kẹt cơ học. Kiểm tra nhãn khoa bao gồm đánh giá phản xạ đồng tử (loại trừ Marcus Gunn pupil), kiểm tra vận nhãn trong 9 hướng nhìn, đo nhãn áp và soi đáy mắt. Nghiệm pháp cưỡng bức (force duction test) được thực hiện trước và sau phẫu thuật để xác định tình trạng kẹt cơ học. Trong trường hợp nghi ngờ xuất huyết sau nhãn cầu, cần can thiệp mở góc ngoài (lateral canthotomy) khẩn cấp để tránh hội chứng khoang.
Chỉ định và kỹ thuật phẫu thuật
Chỉ định phẫu thuật bao gồm lõm mắt (enophthalmos) từ 2 mm trở lên, song thị dai dẳng, nghiệm pháp cưỡng bức dương tính, gãy xương có di lệch và mảnh xương không ổn định. Các đường tiếp cận bao gồm đường dưới mi (subciliary), đường dưới sụn (subtarsal) hoặc đường Lynch cho thành trong. Kỹ thuật preseptal thường được ưu tiên để tránh xâm phạm vách hốc mắt. Vật liệu phục hồi thường dùng là lưới titan (titanium mesh) hoặc Prolene mesh. Mục tiêu là giải phóng kẹt cơ, phục hồi thể tích hốc mắt và bảo tồn các cấu trúc quan trọng.
Tiến bộ trong phục hồi và biến chứng
Các tiến bộ gần đây bao gồm sử dụng cấy ghép cá thể hóa (patient-specific implants) dựa trên dữ liệu DICOM từ CT scan với độ dày lát cắt 0,625 mm để tái tạo thể tích hốc mắt chính xác. Các biến chứng cần lưu ý bao gồm lõm mắt, ectropion, entropion, xuất huyết sau nhãn cầu, hội chứng đỉnh hốc mắt và bệnh lý thần kinh thị giác do chấn thương. Việc phối hợp với bác sĩ nhãn khoa là bắt buộc để đánh giá chức năng thị giác và xử trí các tổn thương kèm theo.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ gãy xương kết hợp (ZMC/NOE) | 30-55% |
| Độ dày lát cắt CT khuyến cáo | 0,625 mm |
| Chỉ định phẫu thuật lõm mắt | từ 2 mm trở lên |
| Vật liệu phục hồi | Lưới titan, Prolene mesh |
| Nghiệm pháp đánh giá kẹt cơ | Force duction test (trước và sau phẫu thuật) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC117; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng nghiệm pháp cưỡng bức (force duction test) là bước then chốt để xác định kẹt cơ học thay vì chỉ dựa vào hình ảnh học. Việc sử dụng cấy ghép cá thể hóa là xu hướng mới giúp tối ưu hóa kết quả thẩm mỹ và chức năng, tuy nhiên cần lưu ý chi phí và khả năng tiếp cận công nghệ tại các cơ sở y tế.
- Thực hiện nghiệm pháp cưỡng bức (force duction test) cả trước và sau khi giải phóng kẹt cơ để đảm bảo thành công.
- Sử dụng CT scan với độ dày lát cắt 0,625 mm để lập kế hoạch phục hồi thể tích hốc mắt chính xác.
- Ưu tiên tiếp cận preseptal để bảo tồn vách hốc mắt trong phẫu thuật sàn hốc mắt.
- Phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nhãn khoa để đánh giá chức năng thị giác và loại trừ các biến chứng như xuất huyết sau nhãn cầu.
Tài liệu tham khảo:
Shibani Das, 2026, Management of Associated Orbital Fractures and Floor Repairs, AIOC 2026 IC117, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=wVpu3C79cro