Quản lý nhãn áp sau phẫu thuật giác mạc và khúc xạ: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC295) của Dr. Shweta Tripathi đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các chiến lược quản lý nhãn áp (IOP) sau phẫu thuật giác mạc và phẫu thuật khúc xạ. Việc duy trì nhãn áp ổn định là yếu tố then chốt để bảo tồn thị lực tối ưu sau các can thiệp nhãn khoa, đặc biệt khi các bệnh lý nền như glaucoma hoặc bệnh lý giác mạc (bullous keratopathy) đã tồn tại từ trước.

Nhãn áp sau phẫu thuật giác mạc

Kể từ năm 1969, glaucoma luôn được ghi nhận là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa sau phẫu thuật ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK), với tỷ lệ chiếm từ 10% đến 53%. Mặc dù các kỹ thuật ghép giác mạc phiến (lamellar keratoplasty) hiện đại đã làm giảm đáng kể nguy cơ tăng nhãn áp, việc theo dõi sát sao vẫn là bắt buộc. Các yếu tố nguy cơ cần được đánh giá kỹ lưỡng trong giai đoạn tiền phẫu bao gồm tiền sử glaucoma, tình trạng giác mạc, và các bệnh lý phối hợp. Việc hội chẩn liên chuyên khoa là cần thiết đối với các trường hợp loét giác mạc thủng để dự phòng và kiểm soát nhãn áp kịp thời. Gonioscopy (soi góc tiền phòng) đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm tình trạng biến dạng góc, nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tăng nhãn áp muộn sau ghép giác mạc.

Thách thức trong đo nhãn áp và công nghệ hỗ trợ

Việc đo nhãn áp chính xác sau phẫu thuật giác mạc gặp nhiều khó khăn do tình trạng giác mạc phù, sẹo hoặc thay đổi đặc tính cơ sinh học (biomechanics). Các phương pháp đo truyền thống như Goldmann Applanation Tonometry (GAT) có thể không phản ánh đúng thực tế. Một nghiên cứu được trích dẫn đã chỉ ra rằng việc sử dụng các thiết bị đo nhãn áp có hiệu chỉnh cơ sinh học cho thấy sự tương đồng cao (95% line of agreement) so với GAT trong các trường hợp giác mạc khó. Ngoài ra, các thăm dò hình ảnh như UBM (Ultrasound Biomicroscopy) là công cụ hỗ trợ đắc lực giúp bác sĩ nhãn khoa đánh giá cấu trúc tiền phòng, từ đó đưa ra quyết định điều trị phù hợp, bao gồm việc lựa chọn giữa phẫu thuật cắt bè củng giác mạc (trabeculectomy) hoặc đặt ống dẫn lưu (glaucoma drainage device) dựa trên bằng chứng từ các nghiên cứu như TV (Tube Versus Trabeculectomy).

Quản lý nhãn áp sau phẫu thuật khúc xạ

Trong phẫu thuật khúc xạ, việc thiết lập dữ liệu nền (baseline) trước phẫu thuật là yêu cầu tiên quyết. Đối với các phẫu thuật như LASIK hoặc SMILE, nhãn áp có thể tăng vọt lên tới 60 mmHg trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, sau phẫu thuật PRK (Photorefractive Keratectomy), bệnh nhân có nguy cơ cao bị viêm giác mạc phiến lan tỏa (diffuse lamellar keratitis), đòi hỏi sử dụng steroid kéo dài, dẫn đến nguy cơ glaucoma do steroid. Một biến chứng khác cần lưu ý là hội chứng dịch dưới vạt (post-LASIK interface fluid syndrome), nơi việc tăng nhãn áp bị che lấp bởi các phép đo sai lệch. Đối với cấy ghép thấu kính nội nhãn (phakic IOL), việc tính toán sai vault (khoảng cách giữa IOL và thủy tinh thể) có thể dẫn đến tăng nhãn áp, đòi hỏi phải thực hiện phẫu thuật cắt mống mắt ngoại vi (PI) hoặc thậm chí là lấy bỏ IOL nếu cần thiết.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ glaucoma sau PK10% đến 53%
Tỷ lệ glaucoma sau ghép giác mạc nội mô1%
Tỷ lệ glaucoma sau phẫu thuật giác mạc (PK)3.6 M6
Độ tin cậy của thiết bị đo nhãn áp cơ sinh học95% line of agreement so với GAT
Áp lực tăng trong phẫu thuật LASIK/SMILElên tới 60 mmHg
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị và theo dõi sát sao các biến chứng nhãn áp sau phẫu thuật. Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng các thiết bị đo nhãn áp hiện đại cần được cân nhắc dựa trên điều kiện thực tế tại cơ sở y tế.
  • Thiết lập dữ liệu nhãn áp nền (baseline) cho mọi bệnh nhân trước phẫu thuật khúc xạ.
  • Thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) định kỳ cho các ca sau ghép giác mạc.
  • Cảnh giác với hội chứng dịch dưới vạt (interface fluid syndrome) khi đo nhãn áp sau LASIK.
  • Sử dụng UBM để đánh giá vault trong các trường hợp cấy ghép phakic IOL có tăng nhãn áp.
  • Cân nhắc nguy cơ glaucoma do steroid khi điều trị viêm giác mạc sau phẫu thuật bề mặt.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Shweta Tripathi, 2026, Pressure After the Perfect Vision: Managing Glaucoma, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: TjXllVjG-D4.

Xem thêm