Quản lý và chỉ định chuyển tuyến bệnh lý võng mạc cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát

Bs Ngô Hữu Thế
11.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 (n=2037 phân đoạn transcript) về chủ đề võng mạc (Vitreoretina) cung cấp hướng dẫn thực hành cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát trong việc quản lý các tình trạng cấp cứu và bệnh lý võng mạc thường gặp. Nội dung tập trung vào việc phân biệt các thực thể lâm sàng, tối ưu hóa quy trình dự phòng và xác định ngưỡng chuyển tuyến an toàn.

Dự phòng viêm nội nhãn trong phẫu thuật nội nhãn

Viêm nội nhãn (endophthalmitis) là biến chứng nghiêm trọng với tỷ lệ mắc từ 0,1% đến 1,9%. Nguồn gốc vi khuẩn chủ yếu từ hệ vi khuẩn trên bề mặt nhãn cầu của bệnh nhân. Các biện pháp dự phòng bao gồm sử dụng kháng sinh (topical/oral), sát khuẩn bề mặt bằng povidone iodine, kỹ thuật đắp (draping), sử dụng khẩu trang và găng tay. Povidone iodine 5% là bước chuẩn bị quan trọng nhất, có khả năng giảm tải lượng vi khuẩn hơn 90% với thời gian tiếp xúc từ 1 đến 3 phút. Kháng sinh nội nhãn (intracameral antibiotics) được chứng minh hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ viêm nội nhãn sau phẫu thuật đục thủy tinh thể, với dữ liệu từ hệ thống Aravind Eye Care System cho thấy tỷ lệ viêm giảm từ 0,7% xuống 0,2% (giảm 3,5 lần). Khẩu trang và găng tay là tiêu chuẩn thực hành, trong khi cồn sát khuẩn tay có hiệu quả tương đương hoặc hơn so với các loại xà phòng rửa tay thông thường.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm nội nhãn0,1% - 1,9%
Hiệu quả giảm khuẩn Povidone iodine 5%> 90%
Thời gian tiếp xúc Povidone iodine1 - 3 phút
Giảm tỷ lệ viêm sau tiêm nội nhãn (Aravind)Từ 0,7% xuống 0,2% (giảm 3,5 lần)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị bề mặt nhãn cầu và kháng sinh nội nhãn, đồng thời cảnh báo về sai sót pha loãng kháng sinh nội nhãn có thể gây độc tính (TASS - Toxic Anterior Segment Syndrome).

Quản lý viêm nội nhãn sau phẫu thuật

Việc chẩn đoán viêm nội nhãn là ưu tiên lâm sàng tuyệt đối, cần phân biệt với TASS (Toxic Anterior Segment Syndrome). TASS thường xuất hiện trong vòng 12-24 giờ sau phẫu thuật, trong khi viêm nội nhãn thường xuất hiện sau 2-7 ngày với các triệu chứng đau tiến triển, giảm thị lực và viêm dịch kính (vitritis). Phác đồ tiêm nội nhãn (intravitreal injection) thường dùng là vancomycin 1 mg/0,1 ml kết hợp với ceftazidime 2,25 mg/0,1 ml. Nếu không đáp ứng sau 48-72 giờ, cần chuyển tuyến để thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy). Cắt dịch kính sớm giúp loại bỏ vi khuẩn (microbial debulking) và cải thiện khả năng phân phối thuốc.

ThuốcLiều tiêm nội nhãn
Vancomycin1 mg/0,1 ml
Ceftazidime2,25 mg/0,1 ml
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc tiêm nội nhãn là cấp cứu, cần thực hiện đúng kỹ thuật để tránh tổn thương thủy tinh thể.

Quản lý phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME) và bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR)

DME và PDR là các giai đoạn đe dọa thị lực của bệnh võng mạc đái tháo đường (DR). Tỷ lệ lưu hành DR tại Ấn Độ dao động từ 20-25%. Đối với DME, việc quản lý bao gồm kiểm soát đường huyết, huyết áp và sử dụng các thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) hoặc steroid. Bác sĩ nhãn khoa tổng quát có thể quản lý các trường hợp DME đơn giản, nhưng cần chuyển tuyến khi bệnh nhân không đáp ứng với điều trị, tái phát, hoặc có các dấu hiệu như bong võng mạc do co kéo (tractional retinal detachment - TRD), màng trước võng mạc (epiretinal membrane). Đối với PDR, tiêu chuẩn chuyển tuyến bao gồm tân mạch gai thị (NVD) ≥ 1/4 đến 1/3 diện tích gai thị, tân mạch ngoài gai thị (NVE) ≥ 1/2 diện tích gai thị kèm xuất huyết dịch kính, hoặc xuất huyết dịch kính không tan sau 4-6 tuần.

  • Chuyển tuyến ngay lập tức nếu có bong võng mạc do co kéo (TRD) đe dọa hoàng điểm hoặc tân mạch mống mắt (NVG).
  • Sử dụng OCT để theo dõi phù hoàng điểm và phát hiện sớm các dấu hiệu co kéo.
  • Luôn kiểm tra kỹ đáy mắt bằng soi đáy mắt gián tiếp (indirect ophthalmoscopy) trước khi quyết định điều trị.
  • Cần ghi chép đầy đủ BCVA, IOP, tình trạng PRP và HbA1c khi chuyển tuyến.
  • Cảnh báo: Không nên lạm dụng thuốc kháng VEGF nếu không có chỉ định rõ ràng hoặc không theo dõi được bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, GP28 Vitreoretina for the Comprehensive Ophthalmologist – What to Manage & When to Ref, aioseditorproceedings, Video ID: JPcLwuaui1w.

Xem thêm