Tối ưu hóa kết quả phẫu thuật cấy ghép thiết bị dẫn lưu thủy dịch (GDD) trong nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC224 đã trình bày các chiến lược tối ưu hóa kết quả phẫu thuật cấy ghép thiết bị dẫn lưu thủy dịch (Glaucoma Drainage Device - GDD) thông qua việc phân tích các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (RCT) và kinh nghiệm thực hành lâm sàng. Việc lựa chọn GDD cần dựa trên tình trạng cụ thể của bệnh nhân thay vì sở kiến cá nhân của phẫu thuật viên, nhằm đạt được sự cân bằng giữa kiểm soát nhãn áp (IOP) và hồ sơ an toàn.

Ý nghĩa lâm sàng từ các thử nghiệm GDD

Các nghiên cứu landmark đã so sánh GDD với phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy). Nghiên cứu so sánh GDD và trabeculectomy cho thấy IOP trung bình thấp hơn ở nhóm trabeculectomy trong 3 tháng đầu hậu phẫu, nhưng không có sự khác biệt giữa hai nhóm sau thời gian này. Tỷ lệ thất bại tích lũy cao hơn đáng kể ở nhóm trabeculectomy, với 37% bệnh nhân gặp biến chứng hậu phẫu. Một nghiên cứu khác so sánh Ahmed glaucoma valve và Baerveldt glaucoma implant cho thấy Ahmed mang lại khả năng giảm IOP tức thì tốt hơn, trong khi Baerveldt hiệu quả hơn trong kiểm soát IOP dài hạn. Tuy nhiên, biến chứng đe dọa thị lực do hạ nhãn áp (hypotony) chiếm 6% ở nhóm Baerveldt. Phân tích gộp cho thấy IOP cao là nguyên nhân thất bại phổ biến nhất, với 16% nhóm Ahmed và 8% nhóm Baerveldt cần phẫu thuật GDD lần hai.

Đào tạo phẫu thuật viên trong hệ thống an toàn

Việc đào tạo fellows về GDD cần bắt đầu ngay trong giai đoạn fellowship, tập trung vào các kỹ thuật cơ bản và xử lý biến chứng. Tại các trung tâm tertiary, việc sử dụng mô hình giả lập (simulator) giúp fellows thực hành các bước như cố định tấm (plate fixation), cố định ống (tube fixation) và kiểm tra độ kín của ống (watertight tube occlusion). Các bước này bao gồm việc tạo đường hầm củng mạc 4 mm và kiểm soát đường vào tiền phòng. Việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp cho fellows thực hành là rất quan trọng; ưu tiên các bệnh nhân giả phẫu (pseudophakic) để giảm thiểu rủi ro. Phản hồi sau phẫu thuật nên được thực hiện theo phương pháp "sandwich" (khen - góp ý - khen) để nâng cao sự tự tin và kỹ năng cho fellows.

Quản lý biến chứng hậu phẫu sớm và muộn

Quản lý biến chứng sớm như hạ nhãn áp hoặc pha tăng nhãn áp (hypertensive phase) có thể thực hiện tại phòng khám bằng các thủ thuật đơn giản. Đối với pha tăng nhãn áp, việc sử dụng kim 30G để chọc thủng bao xơ (encapsulation) và tiêm thuốc là kỹ thuật hiệu quả. Đối với biến chứng muộn như ống chạm giác mạc (tube-corneal touch) hoặc ống bị co rút (tube retraction), việc tối ưu hóa vị trí đặt ống và độ dài ống là then chốt. Trong nhi khoa, cần để lại một đoạn ống dài hơn trong tiền phòng để bù trừ cho sự phát triển của nhãn cầu. Nếu xảy ra lộ ống, cần chuyển vị trí đặt ống sang góc khác thay vì chỉ đắp thêm mô ghép, vì nguyên nhân cơ học gây lộ ống vẫn tồn tại.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ biến chứng trabeculectomy37%
Tỷ lệ hạ nhãn áp (Baerveldt)6%
Tỷ lệ cần phẫu thuật GDD lần 2 (Ahmed)16%
Tỷ lệ cần phẫu thuật GDD lần 2 (Baerveldt)8%
Tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng (trabeculectomy)8%
Tỷ lệ thành công dài hạn (nhi khoa)40%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC224; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật xử lý biến chứng tại phòng khám (slit lamp procedures) như chọc thủng bao xơ hoặc thông ống bị tắc bằng kim 30G đòi hỏi kỹ năng cao và sự thận trọng để tránh tổn thương nội mô giác mạc hoặc gây xuất huyết tiền phòng. Việc không sử dụng patch graft trong một số trường hợp là kinh nghiệm cá nhân của diễn giả, cần cân nhắc kỹ dựa trên tình trạng kết mạc của từng bệnh nhân cụ thể.
  • Ưu tiên đặt ống ở vị trí góc trên thái dương (superotemporal) để giảm nguy cơ lộ ống.
  • Sử dụng kỹ thuật tạo đường hầm củng mạc 4 mm để giảm thiểu nguy cơ ống chạm giác mạc.
  • Thực hiện đào tạo fellows trên mô hình giả lập trước khi thực hiện trên bệnh nhân thật.
  • Theo dõi sát bệnh nhân nhi sau phẫu thuật do nguy cơ co rút ống khi nhãn cầu phát triển.
  • Cân nhắc kỹ thuật chọc thủng bao xơ tại phòng khám cho các trường hợp tăng nhãn áp hậu phẫu sớm.

Tài liệu tham khảo:

Tosha Gujarati, Vijay Lakshmi, Romesh S. Ayala, 2026, Optimising Outcomes in Aqueous Drainage Implant Surgery, AIOC 2026 IC224, Video ID: BJqGogPxhbk.

Xem thêm