Tổng quan về kính tiếp xúc: Lịch sử, đặc điểm kỹ thuật và lựa chọn bệnh nhân

Bs Ngô Hữu Thế
9.11.26
Last Updated

Kính tiếp xúc (contact lenses) là những đĩa nhựa nhỏ được thiết kế để đặt trên giác mạc nhằm điều chỉnh các tật khúc xạ của mắt tương tự như kính gọng. Ý tưởng về kính tiếp xúc được Leonarda Da Vinci hình thành vào năm 1508, tuy nhiên, kính tiếp xúc nhựa thành công đầu tiên chỉ được giới thiệu vào năm 1947 bởi Kelvin Tuohy.

Ưu điểm của kính tiếp xúc

Kính tiếp xúc mang lại nhiều lợi thế so với kính gọng truyền thống trong thực hành lâm sàng. Các ưu điểm chính bao gồm: mở rộng trường nhìn (wider field of view), loại bỏ quang sai ngoại vi (peripheral aberrations), không gây song thị (diplopia) ở bệnh nhân mất thể thủy tinh một mắt (uniocular aphakia), thuận tiện cho các hoạt động thể thao, không bị đọng nước mưa hoặc sương mù, cải thiện thị lực cho các trường hợp giác mạc chóp (keratoconus), giảm biên độ rung giật nhãn cầu (nystagmus) và có thể được sử dụng như một công cụ hỗ trợ thị lực thấp (low visual aid).

Thuật ngữ cơ bản về kính tiếp xúc

Các thông số kỹ thuật quan trọng bao gồm hàm lượng nước (water content), độ thấm oxy (oxygen permeability - DK), độ sâu sagittal (sagittal depth) và độ dày (thickness). Hàm lượng nước là tổng lượng nước liên kết và tự do trong kính, ảnh hưởng đến độ thấm oxy và độ bền cơ học. Độ thấm oxy (DK) phản ánh sự khuếch tán oxy từ khí quyển qua kính vào giác mạc, trong đó D là hệ số khuếch tán và K là hệ số hòa tan. Đối với bác sĩ lâm sàng, khả năng truyền oxy thực tế (DK/L) quan trọng hơn, với L là độ dày của kính. Độ sâu sagittal được định nghĩa là khoảng cách vuông góc từ phần trung tâm phía sau của kính đến đường kính dây cung (chord diameter) của kính. Độ dày được đo bằng mm tại tâm hình học của kính, quyết định công suất quang học và độ vừa vặn trên giác mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Vật liệu kính cứng (PMMA)Chỉ số khúc xạ 1.49
Đo độ dày kínhĐơn vị đo mm
Dụng cụ kiểm tra đường kínhV. channel gauge, Measuring magnifier
Dụng cụ kiểm tra công suấtFocimeter
Dụng cụ kiểm tra độ cong đáyRadiuscope
Dụng cụ kiểm tra bề mặtSlit lamp biomicroscope

Vật liệu và lựa chọn bệnh nhân

Các polymer phổ biến bao gồm Polymethylmethacrylate (PMMA) cho kính cứng, Cellulose acetate butyrate (CAB) hoặc siloxane cho kính thấm khí (RGP), và Hydroxyethylmethacrylate (HEMA) cho kính mềm. Việc lựa chọn bệnh nhân cẩn thận giúp tránh biến chứng và tăng sự thoải mái. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm: tình trạng viêm nhiễm, đái tháo đường không kiểm soát (nguy cơ nhiễm khuẩn/nấm), thiếu động lực, các bệnh lý da liễu, dị ứng, thai kỳ và mức độ vệ sinh cá nhân.

Kỹ thuật sản xuất và kiểm định

Các kỹ thuật sản xuất chính bao gồm: Spin Cast (polymer lỏng trên khuôn quay), Lathe Cut (cắt polymer rắn bằng máy tiện chính xác) và Cast Moulding (đúc polymer lỏng giữa hai khuôn). Sau khi nhận kính từ phòng thí nghiệm, việc kiểm định (verification) là bắt buộc để so sánh các thông số thực tế với đơn đặt hàng của bác sĩ.

Bình luận: Thông tin theo Optician's Guide (2nd edition), 2012; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tài liệu cung cấp nền tảng cơ bản về vật liệu và thông số kỹ thuật. Cần lưu ý rằng các vật liệu mới như silicone hydrogel hiện nay đã thay thế phần lớn HEMA trong thực hành lâm sàng để cải thiện độ thấm oxy.
  • Kiểm tra kỹ tình trạng viêm nhiễm và vệ sinh cá nhân trước khi chỉ định kính.
  • Sử dụng Focimeter để xác định chính xác công suất kính trước khi giao cho bệnh nhân.
  • Sử dụng Slit lamp biomicroscope để đánh giá chất lượng bề mặt kính dưới độ phóng đại cao.
  • Đánh giá độ vừa vặn dựa trên mối tương quan giữa độ cong đáy và đường kính kính.

Tài liệu tham khảo:

T.P. Ittyerah, 2012, Chapter 11: Contact Lenses, Optician's Guide (A Manual for Opticians) 2nd edition, 80-83.

Xem thêm