Tại hội nghị AIOC 2026, bài giảng GP217 của Dr. T. Aires Lobo đã trình bày về việc vượt qua rào cản của các thuốc kháng VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) truyền thống nhằm nâng cao kết quả điều trị thực tế cho bệnh nhân phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME). DME là một bệnh lý có bản chất đa yếu tố, với dự báo tỷ lệ lưu hành toàn cầu tăng 25% trong giai đoạn 2020-2030, tạo ra gánh nặng lớn về hậu cần và chi phí cho cả bệnh nhân lẫn hệ thống y tế.
Thách thức trong quản lý DME và vai trò của ức chế kép
Các thuốc kháng VEGF đơn trị liệu dù đã thay đổi tiêu chuẩn chăm sóc nhưng không giải quyết được bản chất đa yếu tố của DME. Việc tiêm nội nhãn thường xuyên gây gánh nặng cho bệnh nhân và người chăm sóc, dẫn đến tình trạng bỏ lỡ các buổi khám lâm sàng và kết quả điều trị dài hạn dưới mức tối ưu. Tại bệnh viện Moorfields, dữ liệu từ năm 2009 cho thấy sự gia tăng liên tục số lượng mũi tiêm theo thời gian, đi kèm với các chỉ số hiệu suất chính (KPIs) khắt khe từ NICE (National Institute of Clinical Excellence). Việc sử dụng các phân tử ức chế kép (dual pathway inhibitor) nhắm vào cả VEGF và Angiopoietin-2 (Ang-2) được đề xuất để cải thiện độ bền vững của điều trị, giúp kéo dài khoảng cách giữa các lần tiêm lên đến 20 tuần.
Cơ chế sinh học và bằng chứng từ nghiên cứu thực tế
Trong trạng thái khỏe mạnh, Angiopoietin-1 (Ang-1) duy trì sự ổn định của mạng lưới mạch máu. Tuy nhiên, trong các bệnh lý như DME, sự gia tăng của Ang-2 dẫn đến mất ổn định mạch máu, gây rò rỉ dịch và các thành phần huyết tương vào mô. Việc ức chế kép giúp kiểm soát tốt hơn tình trạng viêm, xơ hóa và rò rỉ mạch máu so với ức chế VEGF đơn thuần. Nghiên cứu UK farwide DME sử dụng dữ liệu từ hệ thống Medisoft EMR với 34 phòng khám NHS, bao gồm 8.000 bệnh nhân, 11.000 mắt và 70.000 mũi tiêm, đã chứng minh hiệu quả của việc chuyển đổi sang thuốc ức chế kép. Kết quả cho thấy thị lực cải thiện ở mắt chưa từng điều trị (treatment naive) và ổn định ở mắt đã điều trị trước đó, với số lượng mũi tiêm trung bình giảm dần qua 24 tháng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu UK farwide DME | 8.000 bệnh nhân, 11.000 mắt, 70.000 mũi tiêm |
| Cải thiện thị lực (BCVA) | Tăng 10-13 chữ cái sau 12 mũi tiêm |
| Tỷ lệ khô hoàng điểm sau 10 mũi tiêm | 64% bệnh nhân không còn dịch |
| Khoảng cách tiêm trung bình (lần 4-5) | Khoảng 10 tuần |
| Tỷ lệ bệnh nhân tiêm >12 tuần (sau 6-7 mũi) | 40% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc chuyển đổi sớm sang thuốc ức chế kép mang lại kết quả tốt hơn so với việc trì hoãn. Cần lưu ý rằng dữ liệu này dựa trên quan sát thực tế (real-world data), có thể khác biệt so với các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có kiểm soát (RCT) do sự khác biệt về đặc điểm bệnh nhân.
Thực hành lâm sàng và các ca bệnh điển hình
Trong thực hành, việc đánh giá các dấu ấn sinh học (biomarkers) như dịch trong võng mạc, màng trước võng mạc và xuất tiết cứng là rất quan trọng. Các ca lâm sàng được báo cáo cho thấy sự cải thiện đáng kể về thị lực và giảm dịch võng mạc sau khi chuyển sang thuốc ức chế kép. Ví dụ, một bệnh nhân 60 tuổi với DME đã cải thiện thị lực từ 6/48 lên 6/15 sau 32 tháng điều trị. Một bệnh nhân khác 54 tuổi cải thiện từ 6/12 lên 6/9 sau 4 mũi tiêm. Tác giả khuyến cáo nên chủ động điều trị và mở rộng khoảng cách tiêm (treat and extend) một cách quyết liệt hơn để đạt được sự ổn định bệnh lý lâu dài.
- Ưu tiên chuyển đổi sớm sang thuốc ức chế kép cho bệnh nhân DME không đáp ứng tốt với đơn trị liệu.
- Sử dụng chiến lược treat and extend để tối ưu hóa khoảng cách tiêm lên đến 20 tuần.
- Theo dõi sát các dấu ấn sinh học trên OCT như dịch trong võng mạc và xuất tiết cứng để đánh giá hiệu quả.
- Dữ liệu từ nghiên cứu quan sát cho thấy hiệu quả bền vững trong thực tế lâm sàng.
Tài liệu tham khảo:
T. Aires Lobo, 2026, Beyond the VEGF barrier Elevating real world patient outcomes with bispecific molecule in DME, AIOC 2026, Video ID: NIE7KnF5rgY.