Tổng quan vấn đề
Liệt dây thần kinh vận nhãn ngoài (dây VI) là bệnh lý thần kinh vận nhãn phổ biến nhất, với tỷ lệ mắc hàng năm ước tính từ 4.7 đến 11.3 trên 100,000 dân. Bệnh lý gây ra tình trạng lác trong, song thị ngang, hạn chế vận nhãn và tư thế đầu bù trừ. Việc quản lý đòi hỏi cách tiếp cận từng bước: đánh giá nguyên nhân, can thiệp không phẫu thuật và phẫu thuật nếu tình trạng lác tồn tại dai dẳng sau 6 tháng. Nghiên cứu này thiết lập khung hướng dẫn dựa trên sự đồng thuận của 21 chuyên gia từ 12 quốc gia/vùng lãnh thổ thuộc APSPOS và AAPPO nhằm chuẩn hóa quy trình chẩn đoán và điều trị.
Tổng hợp Khuyến cáo / Phương pháp trọng tâm
| Lĩnh vực | Khuyến cáo chính |
|---|---|
| Chẩn đoán hình ảnh | Bắt buộc chụp MRI cho tất cả bệnh nhi (<18 tuổi) và người lớn có liệt không đơn độc hoặc tái phát. Có thể trì hoãn ở người lớn >50 tuổi có biểu hiện điển hình của thiếu máu vi mạch nếu theo dõi sát. |
| Quản lý không phẫu thuật | Sử dụng lăng kính, miếng che mắt hoặc thấu kính mờ để giảm song thị trong giai đoạn cấp. Tiêm độc tố Botulinum có thể cân nhắc trong liệt hoàn toàn hoặc liệt hai bên để giảm co rút cơ trực trong. |
| Can thiệp phẫu thuật | Thời gian quan sát tối thiểu 6 tháng để chờ hồi phục tự nhiên. Phẫu thuật chuyển vị cơ trực đứng (VRT) là lựa chọn hàng đầu cho liệt hoàn toàn. |
Ứng dụng thực tiễn
- Chiến lược cá thể hóa: Tiếp cận dựa trên nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng. Tại các vùng dịch tễ (Đông và Đông Nam Á), cần tầm soát ung thư vòm họng ở bệnh nhân người lớn không do chấn thương.
- Kỹ thuật phẫu thuật: Trong liệt một phần, ưu tiên phẫu thuật lùi/cắt cơ trực ngang (tăng liều 1.5-2.0 mm theo bảng Park). Trong liệt hoàn toàn, các kỹ thuật chuyển vị cơ trực đứng (SRT, VRBT) giúp giảm nguy cơ thiếu máu đoạn trước so với các kỹ thuật cũ.
- Cảnh báo: Cần thận trọng với nguy cơ lệch trục dọc hoặc xoắn nhãn cầu sau phẫu thuật chuyển vị cơ.
Tài liệu tham khảo:
Jing Yao, Sonal K. Farzavandi, Miho Sato, et al. International consensuses and guidelines on clinical practices on abducens nerve palsy by the Asia-Pacific Strabismus and Pediatric Ophthalmology Society (APSPOS) and the Academy of Asia-Pacific Professors of Ophthalmology (AAPPO). Asia-Pacific Journal of Ophthalmology. 2026;15:100297. DOI: 10.1016/j.apjo.2026.100297
(Tệp gốc: International consensuses and guidelines on clinical practices on abducens nerve palsy by the Asia-Pacific Strabismus and Pediatric Ophthalmology Society (APSPOS) and the Academy of Asia-Pacific Professors of Ophthalmology (AAPPO))