Phiên hội thảo AIOC2026 IC61 (2026) cung cấp cách tiếp cận toàn diện về đặc điểm, đánh giá và quản lý suy giảm thị lực do não (Cerebral Visual Impairment - CVI) ở trẻ em. CVI được định nghĩa là tình trạng rối loạn chức năng thị giác do tổn thương hoặc rối loạn chức năng của đường dẫn truyền thị giác sau thể gối (retrogeniculate visual pathway) trong khi các đường dẫn truyền thị giác trước hoặc các bệnh lý nhãn khoa chính không bị tổn thương.
Cơ chế bệnh sinh và Đặc điểm lâm sàng
CVI là rối loạn chức năng thị giác dựa trên não bộ, nơi mắt có thể hoạt động bình thường nhưng não không xử lý được hình ảnh. Nguyên nhân thường gặp bao gồm thiếu oxy (hypoxia), co giật sơ sinh và hạ đường huyết. Tổn thương được chia theo thời gian (sớm đến muộn) và vị trí (cây thị giác). Tổn thương dòng lưng (dorsal stream) gây khó khăn về vị trí không gian, trong khi tổn thương dòng bụng (ventral stream) gây khó khăn về nhận diện màu sắc, kết cấu, hình dạng và kích thước. Các đặc điểm lâm sàng bao gồm: nhìn chằm chằm vào ánh sáng (light gazing), nhìn không mục đích, phản xạ thị giác bất thường, ưu tiên trường nhìn, khó khăn với nền phức tạp, độ trễ thị giác (visual latency), kém ổn định khi cố định, và ưu tiên màu sắc bước sóng dài (đỏ, vàng).
Đánh giá và Công cụ chẩn đoán
Chẩn đoán CVI đòi hỏi sự kết hợp giữa bệnh sử chi tiết và quan sát hành vi. Các công cụ đánh giá bao gồm thang đo CVI (CVI range) dựa trên 10 đặc tính hành vi, được phân loại từ 0 đến 10. Đối với đánh giá thị trường, có thể sử dụng kiểm tra đối chiếu (confrontation test) hoặc máy đo thị trường nhi (pediatric perimeter). Đối với khúc xạ, cần thực hiện soi bóng đồng tử (retinoscopy) dưới liệt điều tiết, lưu ý tránh dùng cyclopentolate vì có thể kích thích bất thường thần kinh. MEM retinoscopy được sử dụng để đánh giá khách quan đáp ứng điều tiết ở khoảng cách gần.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ trẻ CVI có tật khúc xạ | 40-60% (báo cáo toàn cầu) |
| Tỷ lệ suy giảm điều tiết ở trẻ CVI | 30-50% |
| Phạm vi khúc xạ ở trẻ CVI | -21.00 D đến +7.00 D |
| Tỷ lệ trẻ CVI có crowding thị giác | 40% |
| Tỷ lệ trẻ CVI có strabismus | 18-20% |
Quản lý và Can thiệp sớm
Can thiệp sớm là chìa khóa để tối ưu hóa phát triển thị giác. Các chiến lược bao gồm: (1) Môi trường: phòng tối, không gây nhiễu, sử dụng vật dụng màu sắc tương phản cao; (2) Quang học: kính gọng nhẹ (ví dụ: tomato frames), sử dụng lăng kính (yoke prisms) để hỗ trợ thị trường; (3) Trị liệu thị giác: các hoạt động theo giai đoạn (phase 1-3) nhằm xây dựng phản ứng thị giác, phối hợp tay-mắt và nhận diện vật thể. Phẫu thuật lác (strabismus surgery) chỉ nên cân nhắc khi trẻ đã có sự ổn định về theo dõi và không có chống chỉ định về thần kinh, với lưu ý cần undercorrect (chỉnh thiếu) để tránh biến chứng.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tài liệu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không vội vàng phẫu thuật lác ở trẻ CVI do khả năng tự phục hồi của các lệch trục nhãn cầu khi tình trạng thần kinh cải thiện. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê chi tiết về hiệu quả dài hạn của các can thiệp trị liệu thị giác.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): CVI là chẩn đoán loại trừ quan trọng trong nhãn nhi. Việc phối hợp đa chuyên khoa (nhãn khoa, thần kinh, phục hồi chức năng) là bắt buộc. Các kỹ thuật như MEM retinoscopy và đánh giá hành vi là nền tảng trong quản lý CVI, giúp cá thể hóa kế hoạch điều trị cho từng trẻ.
- Thực hiện soi bóng đồng tử khách quan cho mọi trẻ nghi ngờ CVI.
- Ưu tiên can thiệp sớm bằng các bài tập kích thích thị giác trong môi trường kiểm soát.
- Cân nhắc kỹ lưỡng trước khi phẫu thuật lác, ưu tiên theo dõi sự tiến triển tự nhiên.
- Sử dụng kính gọng chuyên dụng (nhẹ, có dây đeo) để tăng sự tuân thủ ở trẻ.
- Phối hợp chặt chẽ với chuyên gia can thiệp sớm để tối ưu hóa kết quả chức năng.
Tài liệu tham khảo:
Suma, S. et al., 2026, AIOC2026 IC61 - Characteristics, Evaluation and Management of Cerebral Visual Impairment, aioseditorproceedings, Video ID: HVrY6yzbCfI.