Tài liệu tổng quan năm 2024 trình bày các đặc điểm hình ảnh trên chụp cắt lớp võng mạc (Optical Coherence Tomography - OCT) và OCT mạch máu (OCT Angiography - OCTA) trong các bệnh lý võng mạc và màng bồ đào. Việc phân tích các tổn thương cấu trúc giúp định hướng chẩn đoán và theo dõi điều trị hiệu quả.
Thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể ướt và PCV
Trong thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể ướt, các tổn thương cơ bản bao gồm xuất huyết và xuất tiết tái phát. Khác với tân mạch hắc mạc (Choroidal Neovascularization - CNV) type 1 hoặc type 2, bệnh đa polyp mạch hắc mạc (Polypoidal Choroidal Vasculopathy - PCV) là một thể đặc biệt, ít gặp rion. Các tổn thương đi kèm bao gồm bong biểu mô sắc tố (RPE detachment) do màng sơ mạch. Trong lòng khối biểu mô sắc tố, nếu là máu sẽ biểu hiện vùng tăng phản xạ ánh sáng đồng đều, nếu là thanh dịch sẽ là vùng giảm phản xạ đồng đều. Bong biểu mô sắc tố xuất huyết có bề mặt khá đều, máu ở lớp nông tăng phản xạ nhưng phía dưới giảm phản xạ do tia sáng không quét qua được lớp máu đặc. Khi bong biểu mô sắc tố căng quá mức có thể đứt gãy, tạo hiệu ứng chai lấp (notch sign) trên hình ảnh chụp mạch.
Vai trò của OCTA trong chẩn đoán
OCTA giúp phát hiện sớm tân mạch và chuyển đổi từ tân mạch ẩn sang tân mạch hiện. Trong PCV, OCTA giúp phát hiện mạng lưới mạch nối (branching vascular network - BVN), tuy nhiên khó phát hiện các polip do lưu lượng máu thấp. Do đó, cần phối hợp với chụp mạch huỳnh quang (Indocyanine Green Angiography - ICG) để xác định rõ các polip. Ngược lại, mạng lưới mạch nối trên OCTA đôi khi hiển thị rõ hơn so với ICG.
Ứng dụng OCT trong viêm màng bồ đào
OCT có độ nét cao cho phép đếm tế bào viêm trong tiền phòng và đo nồng độ protein, hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi điều trị viêm màng bồ đào. Đối với viêm màng bồ đào bán phần sau, OCT giúp đánh giá mức độ viêm dịch kính, độ dày võng mạc và độ dày hắc mạc. Trong bệnh Vogt-Koyanagi-Harada (VKH), hắc mạc dày lên và giảm dần độ dày sau điều trị chống viêm. Các tổn thương đặc trưng của VKH bao gồm bọng bong thanh dịch võng mạc nhiều ổ. Lớp EZ (Ellipsoid Zone) là lớp tăng phản xạ, nếu mất lớp này chứng tỏ tế bào que bị chết, tiên lượng thị lực phục hồi kém.
Bệnh lý thoái hóa võng mạc di truyền
Bệnh võng mạc sắc tố (Retinitis Pigmentosa) có tam chứng: tế bào xương màu đen, mạch máu võng mạc co nhỏ và gai thị bạc màu. Trên OCT, bệnh biểu hiện mất đường EZ và lớp Elip, hắc mạc mỏng và thường kèm phù hoàng điểm dạng nang. Bệnh Stargardt (STG) là thoái hóa hoàng điểm di truyền, giai đoạn sớm OCT cấu trúc có thể bình thường, giai đoạn muộn mất hoàn toàn lớp EZ vùng hoàng điểm. Bệnh tách lớp võng mạc (Retinoschisis) thường gặp ở nam trẻ, biểu hiện hình ảnh nan hoa xe đạp trên lâm sàng và các khoang tách lớp ở võng mạc lớp ngoài trên OCT, thường ở vùng thái dương dưới.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Bệnh lý chính | Thoái hóa hoàng điểm tuổi già, PCV, Viêm màng bồ đào, VKH, Retinitis Pigmentosa, Stargardt, Retinoschisis |
| Thời gian theo dõi ổ viêm hắc mạc | 2 tháng, tài liệu không nêu cỡ mẫu |
| Đặc điểm OCT trong VKH | Bọng bong thanh dịch võng mạc, hắc mạc dày |
| Tam chứng Retinitis Pigmentosa | Tế bào xương, mạch máu co nhỏ, gai thị bạc màu |
Bình luận: Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về hình ảnh học OCT trong nhiều bệnh lý võng mạc. Cần lưu ý rằng các mô tả về "hiệu ứng chai lấp" hay "hình ảnh nan hoa xe đạp" là các dấu hiệu kinh điển, tuy nhiên việc chẩn đoán xác định vẫn cần kết hợp bệnh sử và các phương pháp cận lâm sàng khác như ICG hoặc điện võng mạc (ERG) trong các bệnh lý di truyền. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về độ nhạy/độ đặc hiệu của các dấu hiệu OCT được nêu.
- Sử dụng OCTA để theo dõi lưu lượng máu trong tân mạch, nhưng cần kết hợp ICG khi nghi ngờ PCV.
- Đánh giá lớp EZ trên OCT để tiên lượng khả năng phục hồi thị lực cho bệnh nhân.
- Theo dõi độ dày hắc mạc trên OCT như một chỉ số theo dõi đáp ứng điều trị trong bệnh VKH.
- Phân biệt nang phù võng mạc (cần anti-VEGF) với các tổn thương cấu trúc ổn định khác để tránh điều trị quá mức.
- Kiểm tra kỹ vùng thái dương dưới trên OCT ở bệnh nhân nam trẻ có nguy cơ tách lớp võng mạc.
Tài liệu tham khảo:
COLORFUL PRISM, 2024, HÌNH ẢNH MỘT SỐ TỔN THƯƠNG BỆNH LÍ VÕNG MẠC TRÊN PHIM OCT VÀ KINH NGHIỆM LÂM SÀNG, YouTube, Video ID: ruHD2XuQ9cI