Tiếp cận phân phối thuốc mới cho thoái hóa điểm vàng thể ướt (wet AMD)

Bs Ngô Hữu Thế
10.10.26
Last Updated

Chương trình Macular Chat năm 2026 với sự tham gia của Dr. Daisy Shu đã thảo luận về các hướng tiếp cận mới trong điều trị thoái hóa điểm vàng thể ướt (wet AMD), tập trung vào việc cải thiện hệ thống phân phối thuốc và nhắm vào các cơ chế bệnh sinh ngoài VEGF.

Cơ chế bệnh sinh và hạn chế của điều trị hiện tại

Trong wet AMD, các mạch máu bất thường phát triển dưới vùng hoàng điểm, gây rò rỉ dịch và máu, dẫn đến biến dạng cấu trúc võng mạc và suy giảm thị lực trung tâm. Các phương pháp điều trị hiện nay chủ yếu dựa vào tiêm nội nhãn các thuốc kháng VEGF (vascular endothelial growth factor). Mặc dù đã thay đổi hoàn toàn tiên lượng bệnh, các thuốc này vẫn tồn tại những thách thức lớn như gánh nặng điều trị (treatment burden) do cần tiêm định kỳ mỗi 4-8 tuần, gây lo âu cho bệnh nhân và phụ thuộc vào người chăm sóc. Ngoài ra, một số bệnh nhân không đáp ứng hoặc phát triển tình trạng dung nạp thuốc (treatment tolerance), cho thấy các yếu tố khác như viêm, stress oxy hóa (oxidative stress) và xơ hóa (fibrosis) vẫn tiếp diễn ngay cả khi đã ức chế VEGF.

Hướng nghiên cứu mới: Nanoparticle và thuốc tái định hướng

Nghiên cứu của Dr. Shu tập trung vào hai mục tiêu chính: tìm kiếm các loại thuốc nhắm vào sinh học ngoài VEGF và phát triển hệ thống phân phối thuốc kéo dài. Nhóm nghiên cứu đang khảo sát các este axit fumaric (fumaric acid esters) như dimethyl fumarate để tác động lên viêm, stress oxy hóa và chức năng ty thể (mitochondria). Bên cạnh đó, các chất ức chế enzyme NOX (NADPH oxidases) cũng được nghiên cứu để ngăn chặn sự tăng sinh mạch máu và hình thành sẹo. Để tối ưu hóa, các thuốc này được đóng gói vào các hệ thống hạt nano (nanoparticle systems) phân hủy sinh học, đóng vai trò như các bể chứa thuốc nhỏ giúp giải phóng thuốc từ từ, hướng tới mục tiêu kéo dài thời gian tác dụng lên đến 6 tháng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian tiêm định kỳ hiện tại4-8 tuần
Mục tiêu thời gian tác dụng của nanoparticlelên đến 6 tháng
Số lượng thử nghiệm lâm sàng trong systematic review14 thử nghiệm
Bình luận: Các hướng tiếp cận này rất tiềm năng trong việc giải quyết gánh nặng điều trị. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các dữ liệu về hiệu quả của nanoparticle và các thuốc mới nêu trên hiện vẫn đang ở giai đoạn tiền lâm sàng (preclinical) trên mô hình chuột và cần thêm các nghiên cứu trên mô hình mắt lớn hơn trước khi tiến tới thử nghiệm lâm sàng trên người.

Vai trò của dinh dưỡng và dự phòng

Bên cạnh các can thiệp y tế, nghiên cứu cũng xem xét vai trò của dinh dưỡng trong việc hỗ trợ sức khỏe hoàng điểm. Một systematic review của 14 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy các thực phẩm như cải xoăn, hạt dẻ cười, nho và trứng giàu lutein có thể tăng cường các sắc tố bảo vệ hoàng điểm (lutein và zeaxanthin). Mặc dù các kết quả này rất đáng khích lệ, tác giả nhấn mạnh rằng đây chỉ là một phần của bức tranh tổng thể và không thay thế được các phương pháp điều trị chuẩn như tiêm anti-VEGF hay bổ sung AREDS2 cho các giai đoạn trung bình đến nặng. Việc bảo vệ mắt khỏi tia UV và kiểm tra mắt định kỳ để phát hiện sớm drusen cũng được khuyến cáo là các biện pháp chủ động quan trọng.

  • Cân nhắc tư vấn bệnh nhân về việc duy trì chế độ ăn giàu lutein và zeaxanthin như một biện pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị chính.
  • Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khám mắt định kỳ để phát hiện sớm drusen trước khi xuất hiện triệu chứng thị giác.
  • Khuyến khích bệnh nhân bảo vệ mắt khỏi tia UV ngay từ khi còn trẻ để giảm thiểu tổn thương võng mạc.
  • Theo dõi các tiến bộ về hệ thống phân phối thuốc kéo dài (nanoparticle) vì đây là hướng đi hứa hẹn giảm gánh nặng tiêm nội nhãn trong tương lai.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Jimmy Liu, Dr. Daisy Shu, 2026, A New Drug Delivery Approach for Wet AMD, BrightFocus Foundation, Video ID: bcaPcBxDHLY.

Xem thêm