Nghiên cứu về 18 bệnh nhân có dị vật nội nhãn (intraocular foreign bodies - IOFB) được chẩn đoán muộn cho thấy nhiều trường hợp vẫn duy trì thị lực tương đối tốt, với một số bệnh nhân có dị vật tồn tại trong mắt lên đến 10 năm trước khi được phát hiện. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác tiền sử kỹ lưỡng và thực hiện thăm khám lâm sàng chi tiết để tránh bỏ sót các tổn thương này trong thực hành nhãn khoa.
Đặc điểm chẩn đoán muộn
Nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ trong chẩn đoán là do bệnh nhân thường được thăm khám ban đầu tại các phòng cấp cứu tổng quát, nơi không có chuyên gia nhãn khoa. Các bệnh nhân này thường bị chẩn đoán nhầm là trầy xước giác mạc hoặc dị vật giác mạc đơn thuần. Một yếu tố then chốt là việc thiếu các phương tiện chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu như chụp cắt lớp vi tính (CAT scan) hoặc X-quang hốc mắt tại thời điểm tiếp nhận ban đầu. Ngay cả khi có thực hiện CAT scan, các dị vật không phải kim loại (non-metallic foreign bodies) vẫn có nguy cơ cao bị bỏ sót. Tất cả các bệnh nhân trong loạt ca này đều có vết thương tự hàn gắn (self-sealing wounds) kích thước nhỏ ở phân đoạn trước, điều này đòi hỏi bác sĩ phải đặc biệt cẩn trọng khi thăm khám.
Quản lý và can thiệp phẫu thuật
Trong số 18 bệnh nhân, 17 trường hợp đã trải qua phẫu thuật do các biến chứng tiềm ẩn hoặc nguy cơ tiến triển bệnh. Các biến chứng ghi nhận bao gồm bong võng mạc (retinal detachment - RD), viêm nội nhãn (endophthalmitis) và nhiễm độc kim loại (siderosis). Khoảng 40% các trường hợp có dị vật nằm ở tiền phòng, tuy nhiên nhiều bệnh nhân có tổn thương thủy tinh thể đi kèm. Phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) là phương pháp can thiệp phổ biến nhất. Các bác sĩ phẫu thuật cần chuẩn bị sẵn sàng cho khả năng cắt dịch kính và xử lý thủy tinh thể bị tổn thương. Việc sử dụng kháng sinh nội nhãn (intravential antibiotics) tại thời điểm phẫu thuật được coi là một biện pháp dự phòng hợp lý, mặc dù việc cấy khuẩn dị vật hiếm khi làm thay đổi chiến lược điều trị nếu bệnh nhân không có dấu hiệu nhiễm trùng lâm sàng rõ rệt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 18 bệnh nhân |
| Số ca phẫu thuật | 17 bệnh nhân |
| Tỷ lệ dị vật tiền phòng | 40% |
| Thời gian tồn tại dị vật | Lên đến 10 năm |
| Biến chứng ghi nhận | Bong võng mạc, viêm nội nhãn, nhiễm độc kim loại |
Bình luận: Nghiên cứu này nhấn mạnh một thực tế lâm sàng quan trọng là các dị vật nội nhãn nhỏ, không kim loại có thể tồn tại lâu dài mà không gây triệu chứng rầm rộ, dẫn đến chẩn đoán muộn. Hạn chế của nghiên cứu là cỡ mẫu nhỏ (18 bệnh nhân) và thiết kế loạt ca, do đó không thể đưa ra các con số thống kê về tỷ lệ biến chứng chung cho cộng đồng. Bài học thực hành quan trọng là không bao giờ được chủ quan với các vết thương nhỏ ở phân đoạn trước, đặc biệt khi có tiền sử chấn thương không rõ ràng. Việc sử dụng soi góc (goniocopy) và siêu âm sinh hiển vi (UBM - Ultrasound Biomicroscopy) là những công cụ hỗ trợ đắc lực khi các phương tiện chẩn đoán hình ảnh thông thường không phát hiện được dị vật.
- Luôn khai thác kỹ tiền sử chấn thương, kể cả khi bệnh nhân không nhớ rõ thời điểm xảy ra.
- Thực hiện soi góc và khám kỹ vùng ngoại vi võng mạc khi có nghi ngờ dị vật nội nhãn.
- Sử dụng UBM hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh bổ sung nếu CAT scan âm tính nhưng nghi ngờ lâm sàng cao.
- Cân nhắc phẫu thuật cắt dịch kính sớm nếu có nguy cơ biến chứng cao, dù thị lực hiện tại của bệnh nhân vẫn tốt.
Tài liệu tham khảo:
Timothy Murray, Lucia Soin, 2025, Clinical Characteristics and Outcome of Delayed Diagnosis of Intraocular Foreign Bodies, ASRS Journal of Vitreoretinal Diseases Author's Forum, Video ID: OOAB8AidO10.