Đánh giá chẩn đoán Glocom bẩm sinh nguyên phát ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, bài giảng GP150 của Dr. Debasis Chakrabarti đã trình bày quy trình đánh giá chẩn đoán toàn diện cho bệnh lý Glocom bẩm sinh nguyên phát (Primary Congenital Glaucoma - PCG). Đây là dạng glocom phát triển phổ biến nhất, đặc trưng bởi sự phát triển bất thường của hệ thống lưới bè (trabecular meshwork) mà không kèm theo các bất thường nhãn cầu khác, thường di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường với tỷ lệ tiền sử gia đình chiếm 10-40% các ca bệnh.

Đặc điểm lâm sàng và phân loại

PCG được phân loại dựa trên độ tuổi khởi phát: glocom sơ sinh (trước 1 tháng tuổi), glocom nhũ nhi (từ 1 tháng đến 2 tuổi) và glocom khởi phát muộn (sau 2 tuổi). Mức độ nghiêm trọng của bất thường góc tiền phòng tỷ lệ thuận với độ sớm của triệu chứng và tiên lượng bệnh. Các triệu chứng kinh điển bao gồm chảy nước mắt (epiphora), sợ ánh sáng (photophobia) và co quắp mi (blepharospasm), xuất phát từ phù biểu mô giác mạc do tăng nhãn áp. Tại tiểu lục địa Ấn Độ, các dấu hiệu như nhãn cầu to (buphthalmos) và giác mạc mờ thường là biểu hiện phổ biến hơn các triệu chứng kinh điển.

Đánh giá lâm sàng và chẩn đoán

Việc chẩn đoán xác định đòi hỏi thăm khám dưới gây mê (Examination Under Anesthesia - EUA). Trong quá trình này, cần lưu ý rằng hầu hết các thuốc mê và thuốc an thần đều làm giảm nhãn áp, ngoại trừ ketamine, chloral hydrate và benzodiazepine. Sevoflurane là tác nhân đường hô hấp thường được ưu tiên do tính tiện lợi và hồ sơ an toàn cao. Nhãn áp cần được đo ngay sau khi khởi mê để tránh kết quả thấp giả tạo. Tonometer Parkins được coi là tiêu chuẩn vàng, trong khi Tonopen có xu hướng đánh giá cao hơn nhãn áp thực tế và Icare có ưu điểm không cần gây mê bề mặt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tiền sử gia đình10-40% các ca bệnh
Đường kính giác mạc nghi ngờ PCG>11 mm (sơ sinh), >12 mm (<1 tuổi), >13 mm (mọi lứa tuổi)
Tỷ lệ C/D nghi ngờ>0.3 (trẻ nhũ nhi), >0.5 (trẻ lớn hơn)
Gen liên quan phổ biến nhấtCYP1B1

Các dấu hiệu hình thái học quan trọng

Đường Haab (Haab's striae) là dấu hiệu quan trọng, thường nằm đồng tâm với vùng rìa ở ngoại vi hoặc nằm ngang ở trung tâm trục thị giác, giúp phân biệt với tổn thương do forceps thường có dạng dọc, đơn phương và trung tâm. Trên soi góc (gonioscopy), PCG biểu hiện bằng sự bám cao của mống mắt vào lưới bè, che khuất cựa củng mạc (scleral spur). Siêu âm B-scan đóng vai trò thiết yếu khi giác mạc quá mờ không thể quan sát đáy mắt, giúp phát hiện lõm đĩa thị (optic disc cupping) và loại trừ các bệnh lý như u nguyên bào võng mạc (retinoblastoma) hoặc u máu hắc mạc.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc theo dõi chiều dài trục nhãn cầu (axial length) sau phẫu thuật là chỉ số nhạy bén để đánh giá sự tiến triển của bệnh khi nhãn áp có thể biến thiên. Cần lưu ý rằng việc chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý như loạn dưỡng nội mô di truyền (congenital hereditary endothelial dystrophy) là cực kỳ quan trọng để tránh can thiệp phẫu thuật không cần thiết.
  • Luôn kiểm tra tiền sử gia đình và tình trạng hôn nhân cận huyết.
  • Thực hiện đo nhãn áp ngay sau khi khởi mê để đảm bảo độ chính xác.
  • Sử dụng B-scan để loại trừ bệnh lý hắc mạc khi giác mạc mờ đục.
  • Theo dõi chiều dài trục nhãn cầu định kỳ sau phẫu thuật để đánh giá tiến triển.
  • Phân biệt kỹ lưỡng đường Haab với tổn thương do chấn thương sản khoa.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Debasis Chakrabarti, 2026, Diagnostic evaluation of primary congenital glaucoma, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: Xrx3ZIl6P1c.

Xem thêm