Kỹ thuật nhãn khoa trong phẫu thuật bán phần trước: Từ xử lý IOL lệch đến ghép màng Bowman

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Hội nghị AIOC 2026 (AIOC 2026 Videos Anterior Segment I) đã trình bày các kỹ thuật lâm sàng phức tạp trong phẫu thuật bán phần trước, bao gồm xử lý lệch thủy tinh thể nhân tạo (IOL), ghép màng Bowman và ứng dụng nhuộm màu trong phẫu thuật Glaucoma. Các báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị chiến lược phẫu thuật đa dạng và kỹ năng xử lý các tình huống bất ngờ trên bệnh nhân có tổn thương giác mạc hoặc lệch IOL lâu ngày.

Xử lý lệch IOL cũ và biến chứng giác mạc

Lệch IOL ra tiền phòng là một biến chứng có tỷ lệ từ 0,2% đến 2,8% sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Trường hợp lâm sàng được trình bày là một bệnh nhân nữ, 50 tuổi, có tiền sử chấn thương đục (blunt trauma) và lệch IOL ra tiền phòng 8 năm. Bệnh nhân có thị lực đếm ngón tay ở khoảng cách 3 feet, kèm theo phù nề giác mạc cục bộ và mật độ tế bào nội mô là 1.545 tế bào/mm2. Kỹ thuật phẫu thuật yêu cầu sự thận trọng tối đa để tránh tổn thương thêm các cấu trúc nhãn cầu, bao gồm việc sử dụng chất nhầy (viscoelastic) để bảo vệ nội mô và kỹ thuật cắt IOL cứng (rigid IOL) khi không thể lấy nguyên khối.

Ghép màng Bowman trong điều trị mỏng giác mạc

Ghép màng Bowman (Bowman membrane transplant - BMT) được đề xuất như một giải pháp thay thế cho ghép giác mạc xuyên (PK) trong các trường hợp mỏng giác mạc ngoại vi có nguy cơ thủng. Kỹ thuật này giúp bảo tồn giác mạc trung tâm, cho phép phẫu thuật Phacoemulsification sau đó mà không cần ghép xuyên. Tác giả báo cáo đã thực hiện trên 20 bệnh nhân với kết quả khả quan. Precaution quan trọng là không được kéo màng Bowman quá mạnh để tránh rách, cần sử dụng Trypan blue để nhuộm màng giúp phân biệt rõ với mô đệm (stroma).

Ứng dụng nhuộm màu trong phẫu thuật Glaucoma

Việc sử dụng Trypan blue trong phẫu thuật Glaucoma (như KDB gonotomy) giúp xác định dòng chảy thủy dịch và độ thông suốt của ống Schlemm (Schlemm's canal). Các nghiên cứu (Daniel at all, 2018; Ralph at all, 2023) cho thấy nhuộm màu hơn hai góc phần tư có thể là yếu tố dự báo nhu cầu dùng thuốc sau phẫu thuật. Kỹ thuật này giúp phẫu thuật viên xác định chính xác vị trí cần can thiệp, đặc biệt trong các trường hợp góc tiền phòng khó quan sát.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ lệch IOL0,2% đến 2,8%
Mật độ tế bào nội mô (trước mổ)1.545 tế bào/mm2
Độ dày giác mạc trung tâm (trước mổ)580 micron
Số ca ghép màng Bowman20 bệnh nhân
Thị lực sau mổ (1 tháng)20/40
Mật độ tế bào nội mô (sau mổ)1.340 tế bào/mm2
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày trong video mang tính chất kinh nghiệm cá nhân của phẫu thuật viên. Việc cắt IOL cứng trong tiền phòng là một thủ thuật khó, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có kinh nghiệm xử lý biến chứng để tránh tổn thương nội mô giác mạc nghiêm trọng. Đối với ghép màng Bowman, đây là kỹ thuật chuyên sâu, cần đánh giá kỹ tình trạng giác mạc trước mổ.
  • Luôn chuẩn bị sẵn nhiều chiến lược cắt và lấy IOL (explant strategies) khi đối mặt với các ca lệch IOL lâu ngày có xơ hóa.
  • Sử dụng Trypan blue để nhuộm màng Bowman giúp tăng độ chính xác khi bóc tách, tránh làm rách màng.
  • Trong phẫu thuật Glaucoma, nhuộm màu góc tiền phòng giúp xác định rõ vị trí dòng chảy thủy dịch, hỗ trợ phẫu thuật viên thực hiện các thủ thuật như KDB gonotomy chính xác hơn.
  • Đối với các ca mỏng giác mạc, cân nhắc BMT thay vì ghép xuyên nếu tổn thương chỉ ở mức độ nông để bảo tồn giác mạc trung tâm.
  • Luôn kiểm tra độ thông suốt của ống Schlemm bằng nhuộm màu trong các phẫu thuật Glaucoma xâm lấn tối thiểu (MIGS).

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 Videos Anterior Segment I, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: 5f0tWuKP2mg.

Xem thêm