Đánh giá hắc mạc trong bệnh lý võng mạc: Vai trò của OCT và OCTA

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Trong bài giảng AIOC2026 IC557, Dr. Priyanka Gupta Agarwal đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá hắc mạc (choroid) trong các bệnh lý võng mạc, thay vì chỉ tập trung vào võng mạc đơn thuần. Việc sử dụng các công nghệ hình ảnh tiên tiến giúp phát hiện sớm các thay đổi cấu trúc mà trước đây dễ bị bỏ sót.

Giao thức đánh giá hắc mạc

Để đánh giá hắc mạc một cách hệ thống, tác giả đề xuất một giao thức bao gồm: đo độ dày hắc mạc bằng EDI OCT (Enhanced Depth Imaging OCT), quan sát kiểu hình (dày hoặc mỏng), đánh giá cấu trúc (phân lớp hay mờ) và kiểu hình mạch máu (giãn hoặc nén). Chỉ số CVI (Choroidal Vascularity Index) được xem là một công cụ học thuật hữu ích nhưng đòi hỏi phần mềm chuyên dụng. Tác giả cảnh báo rằng các con số đơn thuần, ví dụ như độ dày 500 micron, không mang ý nghĩa bệnh lý đồng nhất trong mọi trường hợp; thay vào đó, cấu trúc và sự phân bố mạch máu mới là yếu tố quyết định.

Phổ bệnh lý Pachy-choroid

Trong phổ bệnh lý Pachy-choroid, việc nhận diện các mạch máu hắc mạc giãn (pachy vessels) ở lớp ngoài là rất quan trọng. Hai thực thể chính được thảo luận là PHCR (Pachy-choroid Pigment Epitheliopathy) và PVM (Pachy-choroid Vitelliform Maculopathy). PVM hiện được cho là do sung huyết hắc mạc thay vì rối loạn biểu mô sắc tố (RP) đơn thuần. Bệnh nhân PVM có nguy cơ tiến triển thành teo địa lý (geographical atrophy) liên quan đến pachy-choroid, do đó cần tư vấn kỹ về tiên lượng bệnh.

Viêm và các bệnh lý hệ thống

Viêm làm thay đổi cấu trúc hắc mạc trước khi gây ra tình trạng mỏng hắc mạc. Các khối u hạt (granuloma) trên OCT có thể giúp phân biệt giữa lao (TB) và sarcoidosis. U hạt lao thường biểu hiện là khối đơn độc, một bên, màu vàng đậm, kèm dấu hiệu tiếp xúc (contact sign) và bóng lưng hắc mạc lan tỏa. Ngược lại, sarcoidosis thường có nhiều khối, hình bầu dục, màu vàng nhạt và chỉ gây tổn thương một phần độ dày hắc mạc. Việc chẩn đoán dựa trên kiểu hình lâm sàng (clinical phenotype) được tác giả ưu tiên hơn so với chỉ dựa vào xét nghiệm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Bệnh nhân VKH (ca lâm sàng)25 tuổi, nữ, thị lực 6/36 (mắt phải) và 6/60 (mắt trái)
Điều trị VKHPulse therapy, methotrexate 15 mg/tuần
Bệnh nhân Sympathetic Ophthalmia (SO)50 tuổi, nam, tiền sử phẫu thuật đục thủy tinh thể phức tạp 24 năm trước
Điều trị SOTiêm subconjunctival adalimumab, methotrexate 20 mg, prednisolone 10 mg
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng OCTA để phát hiện tân mạch hắc mạc (CNVM) loại 2 trong các trường hợp nghi ngờ multifocal choroiditis khi các phương thức khác như autofluorescence không cho kết quả rõ ràng. Hạn chế của bài giảng là thiếu các dữ liệu thống kê quy mô lớn, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và các ca bệnh đơn lẻ. Cần lưu ý rằng việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch như adalimumab cần sự phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa thấp khớp.
  • Luôn kiểm tra hắc mạc trên OCT trong mọi bệnh lý võng mạc để tránh bỏ sót chẩn đoán.
  • Sử dụng dấu hiệu tiếp xúc (contact sign) trên OCT để hỗ trợ chẩn đoán u hạt lao.
  • Phân biệt VKH và CSR dựa trên sự hiện diện của các nếp gấp biểu mô sắc tố và dịch dưới võng mạc.
  • Theo dõi độ dày hắc mạc để đánh giá tình trạng bệnh VKH (duy trì độ dày là dấu hiệu tiên lượng tốt).
  • Cân nhắc OCTA khi có tổn thương nghi ngờ dù các phương thức hình ảnh khác không rõ ràng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Priyanka Gupta Agarwal, 2026, Beyond the Retina the Not so Subtle Choroid, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: lsX-P5fl3Kc.

Xem thêm