Các biện pháp chu phẫu kiểm soát viêm nội nhãn trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Trong bài giảng tại AIOC2026, Dr. Satanshu Mathur đã nhấn mạnh 5 yếu tố then chốt cần kiểm soát để giảm thiểu nguy cơ viêm nội nhãn (endophthalmitis) trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: vệ sinh cá nhân của bệnh nhân, vật tư phẫu thuật, quy trình tiệt khuẩn, thao tác chạm vô ý và môi trường phòng mổ (OT). Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình này là yếu tố quyết định để đạt tỷ lệ thành công cao trong phẫu thuật.

Quản lý yếu tố nguy cơ trước phẫu thuật

Bác sĩ cần chủ động tầm soát và điều trị các tình trạng như viêm bờ mi (blepharitis), viêm kết mạc, tắc lệ đạo và các bất thường mi mắt như quặm (entropion). Đặc biệt, bệnh nhân đái tháo đường cần được kiểm soát đường huyết chặt chẽ với mức đường huyết đói dưới 120 mg/dL và đường huyết ngẫu nhiên dưới 200 mg/dL. Bệnh nhân nên được hướng dẫn sử dụng kháng sinh phổ rộng một ngày trước và trong ngày phẫu thuật. Việc chuẩn bị vùng mắt bao gồm làm sạch vùng lông mày, bờ mi và vùng da quanh mắt bằng dung dịch iodine 10%. Sử dụng iodine 5% nhỏ tại chỗ 2 lần, mỗi lần cách nhau 5 phút trước phẫu thuật được đánh giá là hiệu quả hơn so với việc chỉ dùng kháng sinh đơn thuần.

Quy trình vô khuẩn và giám sát trong phòng mổ

Quy trình rửa tay ngoại khoa (scrubbing) cần được thực hiện trong ít nhất 3-4 phút bằng xà phòng sát khuẩn chlorhexidine. Để đảm bảo tuân thủ, tác giả khuyến nghị lắp đặt camera giám sát tại khu vực rửa tay để nhân viên ý thức về thời gian thực hiện. Đối với draping, không khuyến cáo cắt tỉa lông mi mà tập trung vào kỹ thuật trải khăn vô khuẩn đúng cách. Các vật tư phẫu thuật cần được kiểm tra kỹ hạn sử dụng và tình trạng bao bì. Đối với dung dịch tưới rửa, lý tưởng nhất là sử dụng một chai cho một bệnh nhân, tuy nhiên nếu không khả thi, cần thay nước sau mỗi 3-4 ca phẫu thuật. Hiện nay, việc sử dụng tiêm kháng sinh nội nhãn (intracameral injection) đã trở thành tiêu chuẩn thực hành hiệu quả.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đường huyết đói mục tiêu< 120 mg/dL
Đường huyết ngẫu nhiên mục tiêu< 200 mg/dL
Thời gian rửa tay ngoại khoa3-4 phút
Nồng độ iodine sát khuẩn vùng mắt10% (vùng da), 5% (tại chỗ)
Tần suất cấy khuẩn môi trường15 ngày/lần (mùa cao điểm) hoặc 1 tháng/lần
Nhiệt độ phòng mổ20-24 độ C
Độ ẩm phòng mổ50-60%

Tiệt khuẩn và kiểm soát môi trường

Autoclave là phương pháp tiệt khuẩn ưu tiên, cần được bảo trì và làm sạch sau mỗi 25-30 chu kỳ. Việc sử dụng các chỉ thị (indicators) vật lý, hóa học và sinh học là bắt buộc để xác nhận quá trình tiệt khuẩn đạt chuẩn. Không khuyến cáo sử dụng tiệt khuẩn hóa học. Đối với môi trường phòng mổ, cần vệ sinh sàn nhà hàng ngày bằng dung dịch sát khuẩn, tránh quét dọn khô để ngăn bụi phát tán. Các hợp chất ammonium thế hệ thứ 3 (D 2125) hoặc thế hệ thứ 6 (D 256) được khuyến nghị cho việc lau sàn và khử khuẩn bề mặt. Hệ thống điều hòa không khí phải sử dụng bộ lọc HEPA (High-Efficiency Particulate Air) và duy trì nhiệt độ, độ ẩm ổn định. Bể chứa nước cần được kiểm tra và làm sạch định kỳ hàng tháng để tránh nhiễm khuẩn Pseudomonas.

Bình luận: Các khuyến cáo của tác giả tập trung vào việc thiết lập hệ thống quản lý chất lượng dựa trên hồ sơ (register) và giám sát trực quan (camera). Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu thống kê về tỷ lệ viêm nội nhãn trước và sau khi áp dụng các biện pháp này, tuy nhiên đây là các quy trình thực hành tốt (best practices) đã được công nhận rộng rãi trong nhãn khoa lâm sàng.
  • Thiết lập sổ theo dõi (register) cho mọi quy trình tiệt khuẩn, vệ sinh phòng mổ và kiểm tra hạn sử dụng vật tư.
  • Sử dụng camera giám sát tại khu vực rửa tay để đảm bảo nhân viên thực hiện đúng thời gian 3-4 phút.
  • Chuyển đổi sang sử dụng tiêm kháng sinh nội nhãn (intracameral injection) thay vì chỉ dựa vào kháng sinh trong dịch tưới.
  • Thực hiện cấy khuẩn định kỳ (ít nhất 1 tháng/lần) từ các bề mặt trong phòng mổ và lưu hồ sơ để phục vụ công tác pháp lý.
  • Kiểm tra và làm sạch bể chứa nước cấp cho phòng mổ định kỳ hàng tháng để ngăn ngừa nguồn nhiễm khuẩn tiềm ẩn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Satanshu Mathur, 2026, Perioperative Measures to Control Endophthalmitis, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 1YliasJ4V1g.

Xem thêm