Đánh giá lâm sàng cấu trúc trong bệnh lý sụp mi (Blepharoptosis)

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Chương trình webinar TNOA & YOSI năm 2026 đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về bệnh lý sụp mi (blepharoptosis) cho các bác sĩ nhãn khoa trẻ và bác sĩ nội trú. Sụp mi được định nghĩa là tình trạng mi trên sa xuống thấp hơn vị trí bình thường ở tư thế nhìn thẳng.

Giải phẫu và Cơ chế bệnh sinh

Cơ nâng mi trên (levator palpebrae superioris - LPS) có nguyên ủy từ cánh nhỏ xương bướm, đi dưới trần hốc mắt và bám vào bờ trên sụn mi, tạo thành dây chằng Whitnall. LPS phân chia thành các dải trước bám vào nếp gấp da mi và bám vào 2/3 trên bề mặt trước sụn mi. Cơ Muller (Muller's muscle) có nguyên ủy từ mặt dưới LPS và bám vào bờ trên sụn mi. Etiology của sụp mi bao gồm: neurogenic (liệt thần kinh III, hội chứng Horner), myogenic (nhược cơ, loạn dưỡng cơ), aponeurotic (sụp mi do tuổi già, thoái hóa), mechanical (do khối u, sẹo, phù nề) và traumatic (chấn thương cơ nâng mi).

Đánh giá lâm sàng và Tiền sử

Việc khai thác tiền sử tỉ mỉ là chìa khóa để xác định nguyên nhân. Cần đánh giá thời gian khởi phát, tuổi khởi phát, sự tiến triển, các yếu tố làm nặng hoặc giảm nhẹ, tiền sử chấn thương, phẫu thuật mắt, sử dụng kính áp tròng cứng, tiêm Botulinum toxin, tiền sử gia đình và các bệnh lý hệ thống. Các dấu hiệu cần lưu ý bao gồm song thị, hiện tượng jaw-winking, biến đổi theo ngày (nhược cơ), khó nuốt (loạn dưỡng cơ), và các tổn thương mi mắt.

Thông số đo đạc và Phân loại

Việc đo đạc cần sử dụng thước trong suốt để quan sát phản xạ ánh sáng. Các chỉ số quan trọng bao gồm: chiều cao khe mi (palpebral fissure height), Marginal Reflex Distance 1 (MRD1 - khoảng cách từ phản xạ ánh sáng đến bờ mi trên), MRD2 (khoảng cách từ phản xạ đến bờ mi dưới), và MRD3 (khoảng cách từ phản xạ đến bờ mi trên khi nhìn lên). Phân loại mức độ sụp mi dựa trên MRD1: nhẹ (2-3 mm), trung bình (1-2 mm), nặng (<1 mm). Phân loại dựa trên sự khác biệt MRD1 giữa hai mắt: nhẹ (1-2 mm), trung bình (2-3 mm), nặng (>4 mm).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phân loại sụp mi (MRD1)Nhẹ (2-3 mm), Trung bình (1-2 mm), Nặng (<1 mm)
Phân loại sụp mi (Chênh lệch MRD1)Nhẹ (1-2 mm), Trung bình (2-3 mm), Nặng (>4 mm)
Beard's grading (LPS action)Kém (3-4 mm), Trung bình (5-7 mm), Tốt (>8 mm)
Đánh giá Bell's phenomenonTốt (>2/3 giác mạc được che), Trung bình (1/3-2/3 giác mạc được che)
Bình luận: Bài giảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện, đặc biệt là các dấu hiệu gợi ý bệnh lý hệ thống như nhược cơ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về cỡ mẫu hoặc kết quả của một nghiên cứu lâm sàng cụ thể, đây là một bài giảng tổng quan (review) mang tính chất giáo dục lâm sàng.
  • Luôn kiểm tra phản xạ đồng tử, vận nhãn và sụp mi như một bộ ba (triad) để không bỏ sót các bệnh lý đe dọa tính mạng.
  • Sử dụng thước trong suốt để đo chính xác MRD1 và đánh giá chức năng cơ nâng mi (LPS action) trước khi lập kế hoạch phẫu thuật.
  • Trong phẫu thuật sụp mi, cần đánh giá hiện tượng Herring's phenomenon để tránh tình trạng sụp mi đối bên sau phẫu thuật.
  • Đối với trẻ em, ưu tiên bảo vệ trục thị giác để ngăn ngừa nhược thị (amblyopia), có thể cân nhắc phẫu thuật tạm thời (tarsal frontal sling) nếu cần thiết.
  • Luôn tư vấn cho bệnh nhân về nguy cơ hở mi và viêm giác mạc do hở (exposure keratopathy) sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Tamil Nadu Ophthalmic Association, 2026, TNOA & YOSI webinar - PTOSIS: A STRUCTURED CLINICAL REVIEW, YouTube Video ID: e9Wh2WaBB6s.

Xem thêm