Vai trò của hàng rào máu võng mạc trong bệnh thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD)

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Nghiên cứu về vai trò của hàng rào máu võng mạc trong bệnh thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) năm 2026 đã chỉ ra những cơ chế quan trọng liên quan đến sự toàn vẹn của mạch máu võng mạc. Hàng rào máu võng mạc (inner blood retina barrier - iBRB) đóng vai trò thiết yếu trong việc điều tiết sự vận chuyển các chất giữa máu và mô võng mạc, tương tự như hàng rào máu não (blood brain barrier - BBB).

Cấu trúc và chức năng của hàng rào máu võng mạc

Hàng rào máu võng mạc không phải là một cấu trúc vật lý đơn lẻ mà là tập hợp các đặc tính của tế bào nội mô mạch máu, bao gồm tỷ lệ fluid phase transcytosis rất thấp và sự hiện diện của các tight junctions (mối nối chặt). Các tế bào nội mô này được nuôi dưỡng bởi các tế bào quanh mạch (pericytes) và các quá trình chân của tế bào hình sao (astrocytes). Claudin 5 là protein thành phần quan trọng nhất của các mối nối chặt này, với ước tính khoảng 18 triệu phân tử trên mỗi tế bào nội mô võng mạc hoặc não. Nghiên cứu trên chuột cho thấy Claudin 5 là gen nhạy cảm với liều lượng; chuột thiếu hụt Claudin 5 (knockout) bị tử vong trong vòng 10 giờ sau khi sinh do sự phá vỡ hàng rào máu não và võng mạc, dẫn đến sự rò rỉ các phân tử nhỏ vào mô thần kinh.

Mối liên hệ giữa hàng rào máu võng mạc và AMD

Mặc dù AMD thường được coi là bệnh lý của võng mạc ngoài, các nghiên cứu gần đây cho thấy sự rò rỉ của iBRB có thể đóng vai trò khởi phát. Trong các mô võng mạc bị teo (atrophic dry AMD), người ta ghi nhận sự gia tăng đáng kể nồng độ albumin trong không gian ngoài mạch máu, cho thấy sự phá vỡ tính chọn lọc kích thước của hàng rào. Claudin 5 biểu hiện nhịp sinh học (circadian rhythm) trong các mô, với mức độ thấp vào buổi tối và cao vào buổi sáng. Sự mất đi nhịp sinh học này được quan sát thấy ở bệnh nhân AMD giai đoạn sớm và trung gian, gợi ý rằng iBRB có thể bị rò rỉ dưới lâm sàng (subclinically leaky) trước khi bệnh tiến triển nặng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu người (đối chứng)35 cá thể khỏe mạnh, trên 30 tuổi
Số lượng phân tử Claudin 5/tế bào18 triệu phân tử
Trọng lượng phân tử Albumin70 kilodaltons
Trọng lượng phân tử Fibrinogen360 kilodaltons
Thời gian theo dõi chuột trên chế độ ăn cholesterol cao20 tuần
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh giả thuyết rằng sự rò rỉ iBRB dẫn đến việc các chất độc hại từ võng mạc trong tràn vào võng mạc ngoài, gây tổn thương tế bào biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Hạn chế của nghiên cứu này là việc sử dụng các mô hình động vật (chuột, khỉ xanh châu Phi) để suy diễn cho bệnh lý ở người, vốn có cấu trúc hoàng điểm phức tạp hơn. Cần thận trọng khi áp dụng các kết quả này vào lâm sàng vì các mô hình này chưa hoàn toàn tái tạo được quá trình bệnh sinh tự nhiên của AMD ở người.
  • Cần xem xét iBRB như một thành phần tham gia vào bệnh sinh của AMD thay vì chỉ tập trung vào võng mạc ngoài.
  • Sử dụng các kỹ thuật chụp mạch huỳnh quang (FFA) định lượng có thể giúp phát hiện sớm sự rò rỉ dưới lâm sàng ở bệnh nhân AMD giai đoạn sớm.
  • Việc điều chỉnh nhịp sinh học hoặc bảo vệ tính toàn vẹn của Claudin 5 có thể là hướng tiếp cận điều trị tiềm năng trong tương lai.
  • Cần thực hiện các nghiên cứu dọc (longitudinal studies) để xác định liệu sự rò rỉ iBRB có phải là yếu tố dự báo tiến triển của teo địa lý (geographic atrophy) hay không.

Tài liệu tham khảo:

BrightFocus Foundation, 2026, Session 6: The Role of the Inner Blood Retina Barrier in AMD, YouTube Video ID: a8kVpTKHlQM.

Xem thêm