Tại phiên họp AIOC 2026 GP58, các chuyên gia đã thảo luận về việc quản lý các tình huống khó trong phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery), một thủ thuật phổ biến nhất trên cơ thể người với kỳ vọng kết quả cao từ bệnh nhân. Các tình huống đặc biệt như rách bao sau, đồng tử nhỏ, và phẫu thuật trên mắt đã qua phẫu thuật khúc xạ đòi hỏi kỹ thuật xử lý tinh tế và chiến lược quản lý rủi ro chặt chẽ.
Xử lý rách bao trong phẫu thuật (Rexis extends)
Khi bao trước bị rách (rexis extends), phẫu thuật viên cần dừng ngay lập tức, làm sâu tiền phòng bằng chất nhầy (sodium hyaluronate) để kiểm soát áp lực nội nhãn. Kỹ thuật bao gồm việc chuyển hướng vạt bao về phía trung tâm đồng tử bằng kẹp vi phẫu (micro forceps) hoặc kim (cystotome). Nếu rách bao xảy ra, cần điều chỉnh kỹ thuật phacoemulsification (phaco): giảm chiều cao chai dịch, sử dụng chân không thấp, tránh thủy phân (hydrodissection) mạnh, chỉ thực hiện thủy tách (hydrodelineation) và ưu tiên kỹ thuật soft chop. Nếu tình trạng không an toàn, chuyển đổi sang phẫu thuật ngoài bao (ECC) hoặc phẫu thuật đục thủy tinh thể qua đường mổ nhỏ (SICS) là quyết định chiến lược để tối ưu hóa kết quả cho bệnh nhân.
Phẫu thuật trên đồng tử nhỏ
Đồng tử được coi là nhỏ khi kích thước dưới 4.5-5 mm. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation), đái tháo đường và viêm màng bồ đào mạn tính. Việc đánh giá trước phẫu thuật là cực kỳ quan trọng, bao gồm kiểm tra độ giãn đồng tử sau khi nhỏ thuốc ít nhất 3-4 lần. Các thiết bị hỗ trợ như móc mống mắt (iris hooks) hoặc các loại vòng giãn đồng tử (pupil expansion rings) như Bex ring hoặc Omega ring là cần thiết. Khi phẫu thuật, cần duy trì tiền phòng ổn định bằng chất nhầy phân tán (dispersive viscoelastic) và thực hiện các thao tác nhẹ nhàng để tránh tổn thương nội mô và kẹt mống mắt.
Phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt đã qua phẫu thuật khúc xạ
Bệnh nhân sau phẫu thuật RK (radial keratotomy) hoặc LASIK thường có kỳ vọng cao và giác mạc không ổn định. Việc tư vấn kỹ lưỡng trước phẫu thuật là bắt buộc. Đo sinh trắc học (biometry) là thách thức lớn nhất; cần sử dụng các công thức tính công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) chuyên biệt như Barrett True K trên máy tính ASCRS. Đối với mắt sau RK, cần tránh rạch trực tiếp vào các vết mổ cũ, nên rạch ở vùng củng mạc hoặc vùng rìa (limbus) và có thể cần khâu vết mổ nếu cần thiết. Sử dụng nhuộm bao (capsular staining) giúp cải thiện khả năng quan sát trong các trường hợp có sẹo giác mạc hoặc sắc tố.
Quản lý mất hỗ trợ bao
Khi xảy ra rách bao sau (PCR) và mất dịch kính, nguyên tắc đầu tiên là không hoảng loạn. Cần ổn định tiền phòng bằng chất nhầy trước khi rút đầu dò phaco. Cắt dịch kính (vitrectomy) phải được thực hiện triệt để để tránh kẹt dịch kính vào vết mổ, giảm nguy cơ bong võng mạc sau này. Việc lựa chọn vị trí đặt IOL thứ cấp (scleral fixated, iris claw, hoặc sulcus) phụ thuộc vào tình trạng củng mạc và kết mạc của bệnh nhân. Kỹ thuật cố định IOL không khâu (sutureless scleral fixation) như Yamane technique được đánh giá là an toàn và hiệu quả với thời gian phẫu thuật ngắn hơn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Định nghĩa đồng tử nhỏ | 4.5-5 mm |
| Thời gian phẫu thuật Yamane | 10-12 phút |
| Vị trí đánh dấu Yamane | 2 mm từ rìa (limbus) |
| Công thức tính IOL post-refractive | Barrett True K |
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc xử lý các biến chứng thường gặp trong phẫu thuật đục thủy tinh thể. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê cụ thể về tỷ lệ biến chứng hoặc kết quả thị lực dài hạn sau phẫu thuật. Các khuyến cáo về kỹ thuật (như Yamane) mang tính kinh nghiệm lâm sàng của diễn giả.
- Luôn đánh giá kỹ đồng tử và độ giãn đồng tử trước phẫu thuật.
- Sử dụng chất nhầy (viscoelastic) đầy đủ để bảo vệ nội mô và duy trì tiền phòng.
- Luôn có sẵn các thiết bị hỗ trợ giãn đồng tử và IOL cố định củng mạc trong phòng mổ.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân sau phẫu thuật khúc xạ về tính không dự đoán được của kết quả khúc xạ.
- Không hoảng loạn khi rách bao sau; ưu tiên làm sâu tiền phòng trước khi xử lý dịch kính.
Tài liệu tham khảo:
Vikas Tukraal, Amit Aaroda, Jitender Bali, Anita Si, Anu Aurora, Elsie Madharia, 2026, AIOC 2026 GP58 Updates Managing difficult or special situations in cataract surgery, aioseditorproceedings, Video ID: UjUPeX4Wh5A.