Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Krishnapriya J Kaimal đã trình bày về quy trình đánh giá tiền phẫu (workup) cho phẫu thuật nối thông túi lệ mũi (DCR - Dacryocystorhinostomy), nhấn mạnh rằng sự thành công của phẫu thuật phụ thuộc nhiều vào việc lựa chọn bệnh nhân và đánh giá kỹ lưỡng hơn là chỉ dựa vào kỹ thuật ngoại khoa. Việc đánh giá đúng các dấu hiệu lâm sàng giúp phân biệt các loại tắc nghẽn lệ đạo, từ đó tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân.
Chỉ định và đánh giá tiền phẫu
Các chỉ định chính cho phẫu thuật DCR bao gồm tắc nghẽn ống lệ mũi mắc phải nguyên phát (Primary Acquired Nasolacrimal Duct Obstruction - PANDO), viêm túi lệ mạn tính, tắc nghẽn lệ đạo do chấn thương, tắc nghẽn chức năng, các trường hợp DCR thất bại trước đó và u túi lệ. Bác sĩ cần khai thác bệnh sử chi tiết từ bệnh nhân hoặc người chăm sóc, đặc biệt là tính chất chảy nước mắt (một bên hoặc hai bên, liên tục hoặc gián đoạn). Chảy nước mắt tiến triển kéo dài gợi ý PANDO, trong khi dịch tiết nhầy mủ gợi ý bệnh lý túi lệ. Các triệu chứng cấp tính cần được đánh giá để loại trừ chấn thương hoặc tổn thương dạng khối. Tiền sử phẫu thuật mũi hoặc viêm xoang cần được lưu ý vì các bệnh lý mũi chưa được điều trị là nguyên nhân phổ biến gây thất bại sau DCR.
Khám lâm sàng và các dấu hiệu cảnh báo
Khám mắt cần đánh giá vị trí và tính toàn vẹn của mi mắt, tình trạng điểm lệ (bình thường hoặc lộn ra ngoài), số lượng và kích thước điểm lệ. Chiều cao của sụn lệ (tear meniscus height) bình thường là 0.2 đến 0.4 mm; nếu lớn hơn 1 mm, điều này gợi ý tắc nghẽn đường thoát lệ. Các dấu hiệu cảnh báo (red flag signs) không bao giờ được bỏ qua bao gồm dịch tiết lẫn máu hoặc sưng nề tiến triển không đau, vì đây là những dấu hiệu gợi ý u túi lệ. Trong trường hợp nghi ngờ u, cần thực hiện chụp CT PNS (CT scan of paranasal sinuses) để đánh giá cấu trúc mũi xoang.
Giải mã kết quả thăm dò lệ đạo
Thăm dò lệ đạo (probing) giúp phân biệt giữa "hard stop" (chạm xương lệ, tắc nghẽn phần xa, lý tưởng cho DCR) và "soft stop" (tắc nghẽn phần gần, có thể do xơ hóa hoặc thăm dò sai kỹ thuật). Các tình huống lâm sàng khác bao gồm: trào ngược hoàn toàn qua cùng điểm lệ gợi ý tắc nghẽn lệ quản; trào ngược 100% qua điểm lệ đối diện gợi ý tắc nghẽn lệ quản chung hoặc ống lệ mũi. Nếu dịch bơm thông qua điểm lệ nhưng bệnh nhân vẫn chảy nước mắt, đây là tắc nghẽn chức năng (functional epiphora). Nghiệm pháp nhuộm fluorescein (Fluorescein Dye Disappearance Test) và Jones test (primary/secondary) là các công cụ quan trọng để phân biệt giữa tăng tiết nước mắt, tắc nghẽn lệ đạo một phần hoặc suy yếu bơm lệ đạo.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Chiều cao sụn lệ bình thường | 0.2 đến 0.4 mm |
| Chiều cao sụn lệ gợi ý tắc nghẽn | > 1 mm |
| Kích thước probe 4 số 0 | 0.7 mm |
| Độ tuổi dùng probe 0.7 mm | 3 tháng tuổi |
| Thang điểm nhuộm fluorescein | 0 đến +4 |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bác sĩ phẫu thuật phải tự kiểm tra huyết áp bệnh nhân trước mổ, tránh tin tưởng hoàn toàn vào các con số làm tròn (ví dụ 120/80) do nhân viên y tế ghi chép, vì đây là yếu tố nguy cơ trong phẫu thuật vùng hốc mắt. Hạn chế của bài giảng là chưa đi sâu vào các phác đồ kháng sinh cụ thể cho viêm túi lệ cấp tính.
- Luôn đánh giá vị trí mi mắt vì mi mắt bất thường có thể là nguyên nhân gây chảy nước mắt.
- Thực hiện đánh giá lệ quản cẩn thận để tránh bỏ sót tắc nghẽn lệ quản gây thất bại phẫu thuật.
- Không bao giờ thực hiện DCR khi đang có tình trạng nhiễm trùng cấp tính.
- Sử dụng CT PNS để đánh giá các bệnh lý mũi xoang tiềm ẩn trước khi phẫu thuật.
- Luôn tự kiểm tra các chỉ số sinh tồn của bệnh nhân trước khi tiến hành phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Krishnapriya J Kaimal, 2026, Work up Before Surgery, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: DrtKJzMlTec.