Bài giảng tại AIOC2026 (2026) về chủ đề thiết bị dẫn lưu Glaucoma (Glaucoma Drainage Devices - GDD) ở trẻ em nhấn mạnh các thách thức lâm sàng đặc thù như nhãn cầu đang phát triển, phản ứng xơ hóa mạnh và khó khăn trong theo dõi hậu phẫu. Trẻ em thường mắc Glaucoma nguyên phát và thứ phát với tỷ lệ tương đương, nhiều trường hợp ở mức độ trung bình đến nặng, đòi hỏi can thiệp nhiều lần trong suốt cuộc đời.
Lựa chọn phẫu thuật và chỉ định GDD
Đối với Glaucoma nguyên phát, các phẫu thuật như goniotomy, trabeculotomy hoặc kết hợp trabeculotomy và trabeculectomy vẫn là lựa chọn ưu tiên. GDD chỉ được chỉ định khi các phẫu thuật này thất bại. Trong một số loại Glaucoma thứ phát, GDD có thể được cân nhắc làm thủ thuật đầu tay tùy thuộc vào mức độ sẹo và phản ứng xơ hóa dự kiến. Phẫu thuật kết hợp trabeculotomy và trabeculectomy có hiệu quả tốt, tuy nhiên khoảng 50-60% trường hợp thất bại theo thời gian do xơ hóa, đòi hỏi các can thiệp bổ sung. Cần lưu ý rằng áp lực nội nhãn (IOP) không nhất thiết phải ở mức rất cao mới gây biến đổi cấu trúc tiền phòng và hậu phòng; một mức áp lực biên giới như 22 mmHg cũng có thể gây đục giác mạc, đôi khi mô phỏng sẹo do tăng áp lực nội nhãn kéo dài.
Các loại thiết bị và kỹ thuật đặt ống
Hiện nay có nhiều loại thiết bị GDD bao gồm các loại có van (valved) và không van (non-valved) như AGV (Ahmed Glaucoma Valve), Arla Bacques và Paul implant. Paul implant được mô tả như sự kết hợp giữa AGV và ARV, cung cấp khả năng dẫn lưu tức thì đồng thời là thiết bị không van với diện tích bề mặt lớn hơn, giúp kiểm soát áp lực tốt hơn. Khi đặt ống, cần chú ý đến củng mạc và giác mạc mỏng ở trẻ em; mọi bước phẫu thuật phải được thực hiện tỉ mỉ để tránh thủng giác mạc do chỉ khâu kéo. Vị trí đặt ống ưu tiên là vùng thái dương trên (superotemporal), tránh vùng mũi dưới (inferonasal) do nguy cơ lộ ống cao hơn. Ống nên được đặt song song với vùng rìa (limbus) và có đường đi hình sin (sineous course) để dễ dàng điều chỉnh độ dài nếu nhãn cầu phát triển gây co rút ống.
Theo dõi hậu phẫu và biến chứng
Đánh giá hậu phẫu bằng siêu âm sinh hiển vi (Ultrasound Biomicroscopy - UBM) là cực kỳ quan trọng để kiểm tra chức năng vạt lọc (bleb) và các biến chứng đoạn sau. Việc tháo chỉ rip cord cần được thực hiện thận trọng, chỉ khi áp lực đã tăng cao với thuốc nhỏ tại chỗ và không nên thực hiện trước 2-3 tháng sau phẫu thuật. Nếu xảy ra xuất huyết trên hắc mạc (suprachoroidal hemorrhage), cần xử trí tích cực, hội chẩn với bác sĩ phẫu thuật dịch kính võng mạc (vitreoretinal surgeon) để cân nhắc đặt stent hoặc thắt ống. Các biến chứng như lộ ống hoặc lộ đĩa (plate exposure) dù hiếm gặp nhưng cần được xử lý quyết liệt, đôi khi phải tháo bỏ thiết bị (explantation) để tránh mất mắt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thất bại phẫu thuật kết hợp | 50-60% do xơ hóa |
| Tỷ lệ sống sót GDD (2 năm) | Khoảng 40% |
| Tỷ lệ thành công tích lũy (1 năm) | 86-87% |
| Vị trí ưu tiên đặt implant | Vùng thái dương trên |
| Biến chứng xuất huyết | Xuất huyết trên hắc mạc |
Bình luận: Thông tin theo AIOS Editor Proceedings (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch phẫu thuật dựa trên sự phát triển của nhãn cầu trẻ em. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp chi tiết về phác đồ thuốc cụ thể sau phẫu thuật, chỉ đề cập đến việc sử dụng thuốc nhỏ tại chỗ để kiểm soát áp lực trước khi tháo rip cord.
- Ưu tiên đặt ống ở vị trí thái dương trên để giảm nguy cơ lộ ống.
- Luôn để ống có đường đi hình sin để dự phòng co rút khi nhãn cầu trẻ em phát triển.
- Sử dụng UBM để đánh giá chức năng vạt lọc và biến chứng đoạn sau.
- Không tháo rip cord sớm hơn 2-3 tháng sau phẫu thuật.
- Cần theo dõi sát sao và sẵn sàng can thiệp phẫu thuật lại khi có biến chứng.
Tài liệu tham khảo:
Sirisha Senthil, 2026, Tubes in Childhood Glaucoma Special Considerations, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: a025DpRRTtk.