Dinh dưỡng và Bệnh không lây nhiễm (NCD) ở người trưởng thành: Chiến lược phòng ngừa

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, chuyên gia dinh dưỡng Kanika Varma đã trình bày về vai trò thiết yếu của chế độ ăn uống trong việc phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm (Non-Communicable Diseases - NCD). Xu hướng y khoa hiện đại đang chuyển dịch từ điều trị sang phòng ngừa, nhấn mạnh việc thay đổi lối sống thay vì chỉ kê đơn thuốc, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ cho thế hệ hiện tại.

Bốn trụ cột của sức khỏe tốt

Sức khỏe tối ưu được xây dựng dựa trên bốn thành phần chính: chế độ ăn uống (diet), hoạt động thể chất (activity), giấc ngủ (sleep) và quản lý căng thẳng (stress management). Các bệnh không lây nhiễm như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp, loãng xương và hội chứng chuyển hóa (metabolic syndrome) đang trở thành những vấn đề phổ biến trong cộng đồng. Tác giả nhấn mạnh rằng việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến (ultrarocessed food) đã gia tăng đáng kể từ năm 2011, bao gồm các loại bánh kẹo, đồ ăn tiện lợi, đồ ăn mặn và đồ uống có đường, góp phần trực tiếp vào sự gia tăng tỷ lệ béo phì.

Thực trạng béo phì và béo bụng

Dữ liệu từ NFHS (National Family Health Survey) cho thấy cứ bốn người thì có một người bị thừa cân hoặc béo phì. Tại Ấn Độ, số lượng nam giới béo phì đã tăng từ 1,1 triệu người (năm 1990) lên 26 triệu người (năm 2022). Béo bụng (central obesity) có liên quan mật thiết đến các bệnh NCD. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tiêu thụ carbohydrate tinh chế (gạo trắng, bánh mì trắng, đồ ăn vặt đóng gói) gây tăng nhanh đường huyết và insulin, từ đó thúc đẩy tích tụ mỡ bụng. Ngoài ra, lối sống ít vận động và thực hành ăn uống sai lệch cũng là những nguyên nhân hàng đầu.

Nguyên tắc giảm cân an toàn và dinh dưỡng

Giảm cân cần được cá nhân hóa và thực hiện dần dần. Tác giả khuyến cáo không nên áp dụng chế độ ăn dưới 1.000 kcal/ngày. Mức giảm cân an toàn được xác định là 0,5 kg/tuần; việc giảm 15 kg trong hai tháng được coi là dấu hiệu cảnh báo (red flag). Chế độ ăn cần đảm bảo đủ chất dinh dưỡng, ưu tiên thực phẩm toàn phần, rau quả và protein trong mọi bữa ăn. Cần hạn chế tối đa đường, muối, chất béo chuyển hóa (trans fatty acids) và thực phẩm chế biến sẵn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Mức giảm cân an toàn0,5 kg/tuần
Ngưỡng calo tối thiểu1.000 kcal/ngày
Khuyến cáo rau quả (WHO)5 khẩu phần/ngày
Lượng dầu khuyến nghị27 g/ngày
Hoạt động thể chất150-300 phút/tuần (cường độ trung bình đến mạnh)
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá nhân hóa dinh dưỡng và cảnh báo về các chế độ ăn kiêng cấp tốc. Cần lưu ý rằng việc thay đổi hành vi ăn uống đòi hỏi sự kiên trì và giám sát y tế, đặc biệt ở bệnh nhân có bệnh nền.
  • Ưu tiên thực phẩm toàn phần, rau quả tươi và các loại hạt (hạnh nhân, óc chó) thay vì đồ ăn vặt chiên rán.
  • Đảm bảo protein có mặt trong cả ba bữa chính (trứng, sữa, các loại đậu, mầm).
  • Thực hiện hoạt động thể chất đều đặn 150-300 phút mỗi tuần.
  • Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng để tránh tình trạng ăn uống do stress (stress eating).
  • Tham khảo ý kiến bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng trước khi bắt đầu bất kỳ chế độ giảm cân nào.

Tài liệu tham khảo:

Kanika Varma, 2026, Diet Related Non Communicable Diseases DR NCD and Diet, AIOC2026, Video ID: IkJYFwPIpoU.

Xem thêm