Đánh giá tiến triển cấu trúc và chức năng trong bệnh Glaucoma

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tầm quan trọng của đánh giá lâm sàng trong xác định tiến triển Glaucoma

Trong hội thảo AIOC 2026 IC211 về đánh giá tiến triển cấu trúc và chức năng trong bệnh Glaucoma, các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc phân tích tiến triển đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá lâm sàng và các công cụ hỗ trợ. Đánh giá lâm sàng bao gồm kiểm tra kỹ lưỡng cả phân đoạn trước và phân đoạn sau của mắt. Đối với phân đoạn trước, việc sử dụng nghiệm pháp Van Herick, kiểm tra tình trạng cắt mống mắt ngoại vi (PI) và đánh giá đồng tử là cần thiết. Đặc biệt, soi góc tiền phòng (gonioscopy) đóng vai trò then chốt để phân biệt góc đóng và góc mở, tạo cơ sở dữ liệu nền tảng (baseline) để theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

Bình luận: Việc thiết lập baseline chính xác là bước quan trọng nhất trong quản lý Glaucoma. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Đánh giá tổn thương đĩa thị và lớp sợi thần kinh võng mạc

Đĩa thị là vị trí chính biểu hiện bệnh lý thần kinh thị giác do Glaucoma. Các dấu hiệu cần ghi nhận bao gồm tỷ lệ cup/disc (tỷ lệ lõm/đĩa thị), sự phát triển của bất đối xứng giữa hai mắt, và sự thay đổi ở các cực dọc của đĩa thị. Tỷ lệ cup/disc từ 0,5 trở lên thường gợi ý bệnh lý, tuy nhiên cần phân biệt với lõm sinh lý lớn. Các dấu hiệu tiến triển bao gồm sự gia tăng lõm đĩa, dấu hiệu lamina dot sign, và lõm đĩa hình bean pot. Quy tắc ISNT (Inferior, Superior, Nasal, Temporal) cần được tuân thủ khi đánh giá vành thần kinh (neuroretinal rim). Ngoài ra, xuất huyết quanh gai thị (peripapillary hemorrhage) là dấu hiệu rất mạnh của tiến triển. Các thay đổi mạch máu như co thắt tiểu động mạch, tĩnh mạch quanh gai thị, và hiện tượng bayoneting của mạch máu cũng cần được chú ý.

Đánh giá tiến triển qua thị trường

Việc theo dõi thị trường (visual field) cần được thực hiện định kỳ. Các phương pháp đánh giá bao gồm đánh giá lâm sàng, phân tích dựa trên sự kiện (event-based analysis) như Guided Progression Analysis (GPA) và Glaucoma Change Probability (GCP), cùng với phân tích xu hướng (trend analysis). GPA dựa trên độ lệch mẫu (pattern deviation) và yêu cầu hai baseline đáng tin cậy. Tiến triển được xác định khi có sự xấu đi ở 2 điểm (có thể tiến triển) hoặc 3 điểm (khả năng tiến triển cao) trong 3 thị trường liên tiếp. Tuy nhiên, các chỉ số như Mean Deviation (MD) và Pattern Standard Deviation (PSD) có thể bị hạn chế trong các trường hợp Glaucoma tiến triển nặng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ cup/disc gợi ý Glaucoma0,5 hoặc hơn
Độ tin cậy của GPADựa trên độ lệch mẫu (pattern deviation)
Định nghĩa khả năng tiến triển (GPA)Worsening ở 3 điểm trong 3 thị trường liên tiếp
Tốc độ tiến triển (ví dụ ca lâm sàng)3,2 dB +/- 1,9% mỗi năm
Mức giảm RNFL (Cirrus OCT)Lên tới 0,48 micron mỗi năm
Mức giảm RNFL (Spectralis)Lên tới 0,60 micron mỗi năm
Mức giảm RNFL bệnh lý1 đến 2 micron mỗi năm

Vai trò của hình ảnh học và tích hợp cấu trúc - chức năng

Các thiết bị hình ảnh như OCT và HRT (Heidelberg Retina Tomograph) cung cấp dữ liệu định lượng về độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL) và phức hợp tế bào hạch (GCC). HRT 3 sử dụng phân tích hồi quy Moorfields (Moorfields regression analysis) để đánh giá xác suất Glaucoma. Đối với OCT, các thông số như độ dày RNFL và GCC là quan trọng, nhưng cần thận trọng với các yếu tố gây nhiễu như cận thị nặng, màng trước võng mạc (ERM), hoặc phù gai thị. Việc tích hợp cấu trúc và chức năng thông qua các bản đồ như Garway-Heath giúp tăng độ nhạy trong phát hiện tiến triển. Các mô hình thống kê như Bayesian joint regression model đang cho thấy ưu thế trong việc kết hợp dữ liệu đĩa thị và thị trường để dự đoán chính xác hơn tốc độ thay đổi.

  • Luôn đối chiếu kết quả OCT với khám lâm sàng và thị trường để tránh sai sót do artifact.
  • Sử dụng GCC complex analysis cho các trường hợp Glaucoma tiến triển nặng khi RNFL đạt hiệu ứng sàn (floor effect).
  • Cần thận trọng với các trường hợp cận thị nặng do nguy cơ sai lệch trong phân tích độ dày RNFL.
  • Tích hợp dữ liệu cấu trúc và chức năng là tiêu chuẩn vàng để xác định tiến triển thực sự.
  • Cá nhân hóa mục tiêu áp lực nội nhãn (IOP) dựa trên mức độ tổn thương và tiền sử gia đình.

Tài liệu tham khảo:

AIOS, 2026, AIOC 2026 IC211 Assessing structural and functional progression in glaucoma, aioseditorproceedings, Video ID: GgzxrZDg7mM

Xem thêm