Khóa học AIOC 2026 IC242 về chấn thương nhãn khoa cung cấp cách tiếp cận thực tế cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát, tập trung vào phân loại, chẩn đoán và xử trí các tình huống chấn thương phổ biến. Chấn thương nhãn khoa là một thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp giữa đánh giá lâm sàng và can thiệp kịp thời để bảo tồn thị lực cho bệnh nhân.
Phân loại và tiên lượng chấn thương nhãn khoa
Hệ thống phân loại chấn thương nhãn khoa Birmingham (Birmingham Eye Trauma Terminology - BET) đóng vai trò nền tảng trong việc chuẩn hóa chẩn đoán và tiên lượng. Chấn thương được chia thành chấn thương nhãn cầu kín (closed globe) và hở (open globe). Các vùng chấn thương (zones of injury) được xác định dựa trên khoảng cách từ rìa giác mạc: vùng 1 (tại rìa), vùng 2 (≤ 5 mm từ rìa), và vùng 3 (sau 5 mm từ rìa, thường có tiên lượng xấu nhất). Điểm số chấn thương nhãn khoa (Ocular Trauma Score - OTS) giúp dự đoán kết quả thị lực dựa trên thị lực ban đầu, sự hiện diện của khiếm khuyết đồng tử hướng tâm (Relative Afferent Pupillary Defect - RAPD) và các tổn thương đoạn sau.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ chấn thương nhãn cầu hở có viêm nội nhãn | 3-4% |
| Tỷ lệ viêm nội nhãn khi có dị vật nội nhãn | lên đến 50% |
| Tỷ lệ chấn thương nhãn cầu hở có tổn thương nhãn cầu | 61% |
| Tỷ lệ chấn thương mi mắt có tổn thương lệ đạo | 81% |
| Nguy cơ glaucoma sau chấn thương đụng dập | 19.8% (tổng), 1.6% (5 năm) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC242; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng OTS là công cụ hữu ích để tư vấn tiên lượng cho bệnh nhân và gia đình, tuy nhiên cần lưu ý đây chỉ là mô hình dự đoán xác suất, không thay thế cho đánh giá lâm sàng cá thể hóa.
Quản lý Glaucoma thứ phát sau chấn thương
Glaucoma do đứt chân mống mắt (angle recession glaucoma) thường bị bỏ sót và có nguy cơ gây mù lòa suốt đời. Chẩn đoán cần thực hiện soi góc tiền phòng (gonioscopy) ở mọi mắt bị chấn thương. Nếu diện đứt chân mống mắt > 180°, nguy cơ phát triển glaucoma là rất cao. Điều trị ưu tiên dùng thuốc hạ nhãn áp (chẹn beta, đồng vận alpha, ức chế carbonic anhydrase, prostaglandin analog). Phẫu thuật (cắt bè củng mạc hoặc đặt ống dẫn lưu) được chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại. Cần lưu ý tránh dùng pilocarpine trong giai đoạn viêm cấp tính.
Xử trí viêm nội nhãn sau chấn thương
Viêm nội nhãn sau chấn thương (post-traumatic endophthalmitis) là tình trạng đe dọa thị lực nghiêm trọng. Các yếu tố nguy cơ bao gồm: dị vật hữu cơ, vết thương lớn, chấn thương vùng 3, và trì hoãn phẫu thuật > 24 giờ. Chẩn đoán dựa trên lâm sàng (đau, giảm thị lực, mủ tiền phòng, phản xạ đáy mắt vàng). Chụp CT rất quan trọng về mặt pháp y để xác định vị trí dị vật. Điều trị bao gồm phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy - PPV) sớm, tiêm kháng sinh nội nhãn và kháng sinh toàn thân phổ rộng.
Sửa chữa rách mi mắt và lệ đạo
Nguyên tắc sửa chữa mi mắt là đóng vết thương từng lớp, tôn trọng giải phẫu và tránh gây biến dạng mi. Cần kiểm tra kỹ lệ đạo trong các vết thương vùng góc trong. Sử dụng kỹ thuật khâu mattress dọc để căn chỉnh bờ mi. Đối với rách lệ đạo, cần đặt ống thông (stent) và duy trì trong 8-12 tuần. Việc bảo tồn tối đa mô mi mắt là ưu tiên hàng đầu, ngay cả trong các trường hợp dập nát nặng.
- Luôn thực hiện soi góc tiền phòng sau chấn thương đụng dập để tầm soát nguy cơ glaucoma.
- Phẫu thuật đóng vết thương nhãn cầu hở nên thực hiện trong vòng 24 giờ để giảm nguy cơ viêm nội nhãn.
- Không khâu da mi mắt trước khi đóng các lớp sâu (tarsus, kết mạc) để tránh biến dạng bờ mi.
- Chụp CT là tiêu chuẩn vàng để xác định dị vật nội nhãn trong các trường hợp chấn thương hở.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tiên lượng thị lực và khả năng cần nhiều lần phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Ocular Trauma Demystified A Practical Course for every Ophthalmologist!!, aioseditorproceedings, Video ID: 7z92T1jUEkk