Phiên báo cáo khoa học AIOC 2026 về Glaucoma II đã trình bày các nghiên cứu quan trọng về tác động của thuốc hạ nhãn áp tại chỗ lên hệ thống dẫn lưu lệ và bề mặt nhãn cầu. Các báo cáo nhấn mạnh rằng việc sử dụng lâu dài thuốc điều trị Glaucoma (anti-glaucoma medications - AGM) không chỉ ảnh hưởng đến nhãn áp mà còn gây ra những thay đổi bệnh lý đáng kể trên bề mặt nhãn cầu và hệ thống dẫn lưu lệ, đòi hỏi sự chú ý trong thực hành lâm sàng.
Ảnh hưởng của thuốc điều trị Glaucoma lên hệ thống dẫn lưu lệ
Nghiên cứu bệnh chứng tiến cứu (prospective case-control study) được thực hiện tại một trung tâm chăm sóc mắt tuyến ba, bao gồm các bệnh nhân sử dụng AGM trong hơn 6 tháng. Kết quả cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thị lực và nhãn áp (IOP) giữa nhóm bệnh nhân và nhóm chứng. Số lượng trung bình các loại thuốc AGM trong nhóm bệnh nhân là 1,8 ± 0,9. Tỷ lệ tắc nghẽn hệ thống dẫn lưu lệ (lacrimal drainage system obstruction - LDSO) được ghi nhận ở 39,4% trường hợp trong nhóm bệnh nhân so với 6,4% ở nhóm chứng. Việc sử dụng AGM có liên quan đáng kể đến tăng nguy cơ tắc nghẽn với tỷ số chênh (odds ratio - OR) là 9,5. Thời gian sử dụng AGM kéo dài làm tăng nguy cơ LDSO với OR là 4,8. Vị trí tắc nghẽn phổ biến nhất là tại điểm lệ (88%), và tắc nghẽn hệ thống dẫn lưu lệ trên (upper LDSO) phổ biến hơn so với hệ thống dẫn lưu lệ dưới.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ LDSO (nhóm bệnh) | 39,4% |
| Tỷ lệ LDSO (nhóm chứng) | 6,4% |
| OR nguy cơ tắc nghẽn | 9,5 |
| OR theo thời gian sử dụng | 4,8 |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tầm soát chức năng dẫn lưu lệ ở bệnh nhân dùng thuốc hạ nhãn áp kéo dài. Hạn chế của nghiên cứu là chưa đánh giá sâu về các loại tá dược cụ thể trong thuốc.
Bệnh lý bề mặt nhãn cầu trong Glaucoma nguyên phát
Một nghiên cứu tiến cứu khác từ tháng 7/2023 đến tháng 6/2025 tại Jodhpur đã đánh giá bệnh lý bề mặt nhãn cầu (ocular surface disease - OSD) ở bệnh nhân Glaucoma góc mở nguyên phát (primary open angle glaucoma - POAG). Với cỡ mẫu 107 bệnh nhân (53 ca, 54 chứng), các thông số được đánh giá bao gồm chỉ số OSDI, bệnh lý tuyến Meibomian (MGD) và phân tích màng phim nước mắt bằng OCT phân đoạn trước. Kết quả cho thấy bệnh nhân POAG có các thông số bề mặt nhãn cầu xấu hơn đáng kể so với nhóm chứng. Thời gian điều trị trên 1 năm và việc sử dụng các công thức chứa Benzalkonium chloride (BAK) có liên quan đến tình trạng bề mặt nhãn cầu tồi tệ hơn. Sự suy giảm tiến triển của các thông số bề mặt nhãn cầu được quan sát thấy khi tăng số lượng thuốc AGM sử dụng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 107 bệnh nhân (53 ca, 54 chứng) |
| Tỷ lệ OSDI bất thường | tài liệu không nêu |
| Tác động của BAK | liên quan đến OSD nặng hơn |
| Tương quan số lượng thuốc | tương quan thuận với mức độ OSD |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng thuốc không chứa chất bảo quản (preservative-free) và bổ sung nước mắt nhân tạo từ sớm là chiến lược hợp lý để bảo vệ bề mặt nhãn cầu.
Tâm lý và sự tuân thủ điều trị
Nghiên cứu cắt ngang tại Nam Ấn Độ trên 323 bệnh nhân (160 bệnh nhân Glaucoma) đã đánh giá tỷ lệ trầm cảm và lo âu. Tỷ lệ trầm cảm ở bệnh nhân Glaucoma là 30,2% so với 8,7% ở nhóm chứng; tỷ lệ lo âu là 27,8% so với 6,2%. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao, rối loạn giấc ngủ, thị lực thấp và chỉ số trường thị giác (visual field index - VFI) giảm. Một nghiên cứu khác về công cụ phỏng vấn tạo động lực (motivational interviewing) cho thấy 30% bệnh nhân không tuân thủ điều trị, với lý do chính là thiếu kiến thức và khó khăn trong việc đi lại thăm khám.
- Cân nhắc sử dụng thuốc không chứa chất bảo quản (preservative-free) ngay từ đầu cho bệnh nhân Glaucoma.
- Bổ sung nước mắt nhân tạo (lubricating eye drops) từ lần khám đầu tiên để giảm triệu chứng bề mặt nhãn cầu.
- Tầm soát định kỳ chức năng dẫn lưu lệ ở bệnh nhân dùng thuốc kéo dài.
- Tích hợp sàng lọc tâm lý (trầm cảm/lo âu) vào quy trình quản lý Glaucoma, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao.
- Giáo dục bệnh nhân về bệnh lý và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị để giảm bớt lo âu.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, AIOC 2026 Free Paper Glaucoma II, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: 9GXrzTmCMjM.