Đánh giá thần kinh thị giác trong Glaucoma và Nhãn khoa thần kinh

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC210 đã cung cấp cái nhìn toàn diện về thần kinh thị giác như một cửa sổ chẩn đoán trong Glaucoma và Nhãn khoa thần kinh (neuro-ophthalmology). Việc đánh giá thần kinh thị giác đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, hình ảnh học và đánh giá chức năng để phân biệt các bệnh lý phù gai thị (disc edema) và teo gai thị (optic atrophy).

Phân biệt phù gai thị

Khi đối mặt với gai thị sưng, bước đầu tiên là phân biệt giữa phù gai thị sinh lý và bệnh lý. Phù gai thị bệnh lý cần được phân loại dựa trên tình trạng mất thị lực: không mất thị lực, mất thị lực cấp tính hoặc mất thị lực âm thầm. Phù gai thị không kèm mất thị lực có thể là giả phù gai thị (pseudo-edema), bệnh lý gai thị do đái tháo đường (diabetic papillopathy) hoặc tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc (CRVO). Chẩn đoán xác định thường dựa vào siêu âm B-scan, chụp cắt lớp vi tính (CT scan) và chụp tự huỳnh quang (fundus autofluorescence) để phát hiện drusen gai thị. Ngược lại, phù gai thị thực sự thường kèm theo sự che lấp các mạch máu tại bờ gai thị và thay đổi lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL).

Bệnh lý thần kinh thị giác cấp tính

Mất thị lực cấp tính thường liên quan đến viêm thần kinh thị giác (optic neuritis), nguyên nhân thiếu máu hoặc bệnh lý thần kinh thị giác di truyền Leber (Leber's hereditary optic neuropathy). Viêm thần kinh thị giác thường gặp trong bệnh đa xơ cứng (multiple sclerosis - MS), cần chụp cộng hưởng từ (MRI) não và hốc mắt có tiêm thuốc đối quang từ để tìm kiếm các tổn thương tăng tín hiệu. Đối với các trường hợp phù gai thị hai mắt, cần loại trừ viêm thần kinh thị giác do NMO (neuromyelitis optica) hoặc các rối loạn liên quan đến kháng thể MOG (MOG-IgG associated disorder). Steroid có vai trò rút ngắn thời gian hồi phục nhưng không cải thiện thị lực cuối cùng.

Đánh giá thần kinh thị giác trong Glaucoma

Trong Glaucoma, việc đánh giá gai thị là chìa khóa vì các thay đổi giải phẫu thường xuất hiện trước khi có thay đổi chức năng. Các dấu hiệu khách quan bao gồm: tăng tỷ lệ cup/disc (CD ratio), khuyết lõm gai thị (notching), xuất huyết gai thị (disc hemorrhage) và khuyết lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL defect). Tỷ lệ CD dọc (vertical CD ratio) là thông số quan trọng, với giá trị trên 0.65 được coi là nghi ngờ. Quy tắc ISNT (Inferior > Superior > Nasal > Temporal) thường áp dụng cho gai thị kích thước trung bình. Các công cụ như OCT (Optical Coherence Tomography) hỗ trợ đánh giá độ dày RNFL và phức hợp tế bào hạch (GCC), tuy nhiên cần lưu ý các yếu tố gây nhiễu như kích thước gai thị và các tạo ảnh (artifacts).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ CD dọc nghi ngờTrên 0.65
Tỷ lệ xuất huyết gai thị trong Glaucoma4-7% bệnh nhân
Tỷ lệ người có mạch máu quanh gai thị50%
Kích thước gai thị bình thường8-6 mm vuông
Ngưỡng sai lệch dương tính (false positive)Trên 30% là không tin cậy
Ngưỡng sai lệch âm tính (false negative)Lên đến 33% (có thể chấp nhận cao hơn trong Glaucoma tiến triển)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa cấu trúc (OCT) và chức năng (thị trường) để tránh chẩn đoán sai, đặc biệt là trong các trường hợp gai thị nhỏ hoặc lớn bất thường.
  • Luôn kiểm tra kỹ tiền sử, bao gồm cả chấn thương và các thuốc đang sử dụng.
  • Sử dụng chụp ảnh gai thị hoặc vẽ sơ đồ gai thị để theo dõi tiến triển.
  • Kết hợp đánh giá lâm sàng (soi đáy mắt, thị trường) với hình ảnh học (OCT) để xác định sự tương quan cấu trúc - chức năng.
  • Không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ để chẩn đoán Glaucoma.
  • Đào tạo kỹ thuật viên đo thị trường để đảm bảo độ tin cậy của kết quả.

Tài liệu tham khảo:

Sushwani, Joti Matalia, 2026, All you want to know about the optic nerve the window to glaucoma and neuro opht, AIOC 2026 IC210, Video ID: PbZ3-OrjP9Q.

Xem thêm