Báo cáo ca lâm sàng: Các bệnh lý võng mạc và biến chứng nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
31.10.26
Last Updated

Tài liệu hội thảo AIOC 2026 (PG Capsule Retinal Disorders II) trình bày các ca lâm sàng phức tạp về bệnh lý võng mạc, bao gồm thâm nhiễm thần kinh thị giác trong bệnh bạch cầu, bệnh võng mạc do bức xạ, tắc động mạch trung tâm võng mạc (CRAO) và biến chứng lộ đai củng mạc sau phẫu thuật bong võng mạc.

Thâm nhiễm thần kinh thị giác trong bệnh bạch cầu dòng tủy mạn tính

Bệnh nhân nữ, 34 tuổi, sau sinh, có tiền sử suy giáp, đến khám vì giảm thị lực tiến triển chậm ở mắt trái trong 2 tháng. Thị lực mắt phải 6/6, mắt trái 6/36, có khuyết tật đồng tử hướng tâm (RAPD) độ 1. Soi đáy mắt cho thấy phù gai thị (>3 diopters), xuất huyết trước võng mạc, xuất huyết dạng chấm và xuất huyết sau cực. Chẩn đoán sơ bộ là bệnh võng mạc do bạch cầu (leukemic retinopathy) kèm thâm nhiễm thần kinh thị giác. Xét nghiệm máu cho thấy bạch cầu tăng cao (260.000/mm3), sinh thiết tủy xương xác nhận bệnh bạch cầu dòng tủy mạn tính (CML) giai đoạn mạn tính, đột biến gen BCR-ABL1 dương tính. Bệnh nhân được điều trị bằng imatinib 400 mg/ngày. Sau 3 tháng, thị lực cải thiện lên 6/6 ở cả hai mắt, tuy nhiên RAPD vẫn tồn tại.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cơ chế xuất huyết trong bệnh võng mạc do bạch cầu được giải thích bởi sự thâm nhiễm tế bào ác tính và tình trạng tăng bạch cầu (leukocytosis) gây tắc nghẽn mạch máu.

Bệnh võng mạc do bức xạ sau điều trị u tuyến yên

Bệnh nhân nam, 33 tuổi, có tiền sử phẫu thuật u tuyến yên và xạ trị ngoài (50,4 Gy trong 28 phân liều, 7 năm trước). Bệnh nhân đến khám vì giảm thị lực mắt trái 20 ngày. Thị lực mắt phải 20/20, mắt trái đếm ngón tay. Đáy mắt mắt trái có xuất huyết võng mạc lan tỏa và xuất tiết cứng dưới võng mạc. Chẩn đoán là bệnh võng mạc do bức xạ (radiation related retinopathy) hai mắt. Bệnh nhân được điều trị bằng tiêm nội nhãn triamcinolone acetonide 2 mg/0,05 ml mỗi 3 tháng. Thị lực mắt trái cải thiện lên 20/30.

Bình luận: Bệnh võng mạc do bức xạ là một thực thể hiếm gặp, có thể xuất hiện sau nhiều năm xạ trị. Cần khai thác kỹ tiền sử xạ trị vùng đầu mặt cổ ở những bệnh nhân có biểu hiện đáy mắt giống bệnh võng mạc do đái tháo đường hoặc tăng huyết áp.

Tắc động mạch trung tâm võng mạc ở bệnh nhân trẻ

Hai ca lâm sàng được báo cáo: (1) Nam, 29 tuổi, có tiền sử bệnh hồng cầu hình liềm (sickle cell trait), thị lực mắt trái đếm ngón tay, có RAPD độ 2, đáy mắt có dấu hiệu "cherry red spot". (2) Nữ, 36 tuổi, sử dụng thuốc tránh thai đường uống (OCP) trong 3 tuần, có tiền sử sảy thai, thị lực mắt trái giảm đột ngột. Cả hai ca đều được chẩn đoán tắc động mạch trung tâm võng mạc (CRAO). Cơ chế được đề xuất là giả thuyết "hai cú đánh" (two-hit hypothesis): yếu tố ngoại sinh (OCP) gây trạng thái tăng đông và yếu tố nội sinh (tăng homocysteine) gây rối loạn chức năng nội mô.

Lộ đai củng mạc sau phẫu thuật bong võng mạc

Bệnh nhân nữ, 38 tuổi, có tiền sử phẫu thuật bong võng mạc (đai 276 và band 240). Bệnh nhân xuất hiện đỏ mắt, đau và chảy dịch kéo dài 3 tháng. Khám lâm sàng phát hiện lộ đai củng mạc (buckle extrusion). Vi khuẩn thường gặp nhất gây nhiễm trùng đai là Staphylococcus. Bệnh nhân được điều trị bằng ghép màng ối (amniotic membrane transplant) thay vì tháo đai do võng mạc vẫn áp tốt.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Liều imatinib400 mg/ngày
Liều triamcinolone acetonide2 mg/0,05 ml
Tỷ lệ lộ đai củng mạc< 5% số ca phẫu thuật
Tác nhân nhiễm trùng đaiStaphylococcus
  • Luôn kiểm tra tiền sử bệnh lý hệ thống (bạch cầu, bệnh lý đông máu, xạ trị) ở bệnh nhân trẻ có biểu hiện bệnh lý võng mạc không điển hình.
  • CRAO ở người trẻ là dấu hiệu đỏ (red flag) cần tầm soát các bệnh lý huyết học và di truyền.
  • Lộ đai củng mạc cần được đánh giá kỹ qua đèn khe; quản lý bao gồm kháng sinh tại chỗ/toàn thân và có thể ghép màng ối nếu cần bảo tồn đai.
  • Cần phối hợp đa chuyên khoa (nhãn khoa và ung bướu/nội khoa) để chẩn đoán sớm và cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, PG Capsule Retinal Disorders II, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: fQQD3OmI5x8.

Xem thêm