Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Jyotirmay Biswas đã trình bày về chiến lược tiếp cận xét nghiệm cận lâm sàng trong viêm màng bồ đào (uveitis) nhiễm trùng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán chính xác để tránh ức chế miễn dịch không phù hợp. Việc lựa chọn xét nghiệm cần dựa trên bệnh sử, thăm khám lâm sàng và vị trí giải phẫu, thay vì thực hiện các xét nghiệm dàn trải (fishing expedition).
Vai trò của xét nghiệm trong viêm màng bồ đào
Xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò then chốt trong việc phân biệt giữa viêm màng bồ đào nhiễm trùng và không nhiễm trùng. Các tác nhân phổ biến bao gồm lao (tuberculosis), toxoplasma, giang mai (syphilis) và virus. Việc chẩn đoán sớm giúp hướng dẫn liệu pháp kháng vi sinh vật (antimicrobial therapy) kịp thời và dự đoán nguy cơ tái phát, ví dụ như trong hoại tử võng mạc cấp tính (acute retinal necrosis). Tác giả khuyến cáo không nên thực hiện xét nghiệm hàng loạt mà cần bắt đầu bằng việc khai thác bệnh sử, khám mắt toàn diện, xác định vị trí giải phẫu và đánh giá hệ thống trước khi chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu như PCR hoặc sinh thiết.
Chẩn đoán lao và các xét nghiệm gián tiếp
Đối với nghi ngờ lao, các xét nghiệm gián tiếp như Quantiferon-TB Gold và phản ứng lao tố (Mantoux test) thường được sử dụng. Tuy nhiên, các xét nghiệm này chỉ phản ánh đáp ứng miễn dịch tế bào (T-cell response) và không thể phân biệt giữa lao tiềm ẩn và bệnh lao hoạt động. Kết quả có thể dương tính giả do tiêm phòng BCG trước đó hoặc hiện tượng tăng cường (booster phenomena) khi xét nghiệm lặp lại. Do đó, các xét nghiệm này chỉ mang tính hỗ trợ và cần được đối chiếu chặt chẽ với biểu hiện lâm sàng và hình ảnh học.
Vai trò của PCR và sinh thiết
PCR đã cách mạng hóa chẩn đoán viêm màng bồ đào nhiễm trùng. Trong một nghiên cứu trên 22 mắt của 14 bệnh nhân, PCR cho thấy độ hữu ích trong 66% trường hợp, trong khi 34% trường hợp không thu được kết quả hỗ trợ. Đối với các trường hợp khó, sinh thiết dịch kính (vitreous biopsy) hoặc chọc hút kim nhỏ (FNAB) có thể cung cấp bằng chứng trực tiếp về tác nhân gây bệnh. Mặc dù phát hiện trực tiếp vi sinh vật là tiêu chuẩn vàng, nhưng điều này không phải lúc nào cũng khả thi trên lâm sàng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ hữu ích của PCR | 66% trường hợp |
| Tỷ lệ PCR không hữu ích | 34% trường hợp |
| Cỡ mẫu nghiên cứu lao | 22 mắt, 14 bệnh nhân |
| Liều IVMP (Methylprednisolone) | 250 mg/ngày trong 3 ngày |
| Giá trị bình thường Anti-EBV | 16 đơn vị quốc tế |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh PCR là công cụ mạnh mẽ nhưng không phải là "chìa khóa vạn năng" (panacea). Hạn chế của PCR bao gồm nguy cơ âm tính giả do tải lượng vi khuẩn thấp hoặc kỹ thuật lấy mẫu. Việc chỉ định sinh thiết cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích chẩn đoán và nguy cơ biến chứng tại mắt.
- Cá thể hóa chỉ định xét nghiệm dựa trên bệnh cảnh lâm sàng cụ thể.
- Tránh ức chế miễn dịch khi chưa loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng.
- Ưu tiên PCR khi nghi ngờ các tác nhân virus hoặc lao trong các ca bệnh không điển hình.
- Kết hợp chặt chẽ giữa kết quả xét nghiệm và hình ảnh học để đưa ra quyết định điều trị.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Jyotirmay Biswas, 2026, Laboratory Tests in Infectious Uveitis When to Order What, AIOC 2026 IC9, https://www.youtube.com/watch?v=6iZ_5ApkLLo