Trong chương trình AIOC2026 IC53 năm 2026, Dr. Mihir Mishra đã trình bày về mối liên quan giữa các bất thường mi mắt và bệnh khô mắt (Dry Eye Disease - DED). Mi mắt đóng vai trò thiết yếu trong việc dàn trải màng phim nước mắt và bảo vệ bề mặt nhãn cầu; bất kỳ khiếm khuyết cấu trúc hoặc chức năng nào cũng có thể dẫn đến bay hơi nước mắt nhanh chóng hoặc phân bố không ổn định.
Các nguyên nhân gây bất thường mi mắt
Các bất thường mi mắt phổ biến bao gồm ectropion (lộn mi ra ngoài), entropion (quặm mi), trichiasis (lông xiêu), distichiasis (lông mi mọc thêm hàng), blepharospasm (co thắt mi), liệt dây thần kinh số VII (Bell's palsy), lagophthalmos (hở mi) và viêm lệ quản (canaliculitis). Những tình trạng này gây ra các khiếm khuyết cơ học hoặc chức năng, làm gián đoạn cơ chế bơm của mi mắt, dẫn đến khô mắt mãn tính. Ví dụ, ectropion làm lộ kết mạc mi, gây thoát lưu nước mắt kém và khô khu trú. Entropion khiến lông mi cọ xát vào giác mạc, gây chấn thương cơ học và viêm. Trong trường hợp hở mi, bệnh nhân không thể nhắm kín mắt hoàn toàn, đặc biệt là trong khi ngủ, dẫn đến bệnh lý giác mạc do hở mi (exposure keratopathy).
Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố nguy cơ
Cơ chế bệnh sinh của khô mắt do mi mắt thường tạo thành một vòng xoắn bệnh lý: viêm mi mắt dẫn đến lớp lipid không ổn định, gây bay hơi nước mắt, tăng áp lực thẩm thấu (hyperosmolarity) dẫn đến tổn thương thần kinh và giảm phản xạ chớp mắt. Khi phản xạ chớp mắt giảm, màng phim nước mắt bị xáo trộn, gây thêm viêm và tiếp tục vòng xoắn. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm rối loạn chức năng tuyến Meibomian (Meibomian Gland Dysfunction - MGD), thay đổi vi sinh vật bờ mi, đau thần kinh (neuropathic pain), mỹ phẩm chứa hóa chất, thời gian sử dụng màn hình kéo dài và ô nhiễm không khí. Ngoài ra, bệnh lý Lid Wiper Epitheliopathy (LWE) được xem là dấu hiệu chẩn đoán sớm cho khô mắt do tổn thương ma sát.
Đánh giá và chẩn đoán
Quy trình đánh giá bao gồm đánh giá triệu chứng, phân tích chớp mắt (tần suất bình thường 10-15 lần/phút, tỷ lệ chớp mắt không hoàn toàn >40% trong các bệnh lý này), đánh giá độ kín của mi mắt (lid seal evaluation) và các kỹ thuật chẩn đoán nâng cao như đo thời gian vỡ phim nước mắt không xâm lấn (non-invasive tear break-up time), chụp tuyến Meibomian (meibography), đo áp lực thẩm thấu và xét nghiệm MMP9.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tần suất chớp mắt bình thường | 10-15 lần/phút |
| Tỷ lệ chớp mắt không hoàn toàn | >40% trong các bệnh lý liên quan |
| Vật liệu khâu phẫu thuật mi | Proline 6-0 |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chức năng chớp mắt trong bệnh lý khô mắt. Cần lưu ý rằng việc sử dụng độc tố botulinum (botulinum toxin) để điều trị co thắt mi có thể gây ra khô mắt do liệt cơ vòng mi, do đó cần kiểm tra kỹ tình trạng bề mặt nhãn cầu trước khi tiêm.
Quản lý và điều trị
Điều trị bao gồm quản lý nội khoa để tối ưu hóa tần suất và độ hoàn thiện của chớp mắt, sử dụng các nền tảng AI để theo dõi chớp mắt. Về ngoại khoa, các kỹ thuật như tạo hình tarsal strip (lateral tarsal strip) được sử dụng cho lỏng lẻo mi dưới, hoặc tắc điểm lệ (punctal occlusion) bằng đốt nhiệt hoặc tần số vô tuyến (RF) cho trường hợp khô mắt nặng. Đối với hở mi nặng, có thể sử dụng băng dán mi ban đêm (sleep tight bandages), kính bảo hộ, kính áp tròng hoặc phẫu thuật đặt tạ mi (upper eyelid weight) và tạo hình góc mắt ngoài (lateral canthoplasty). Phẫu thuật cần được thực hiện cẩn trọng để tránh các biến chứng khô mắt sau phẫu thuật mi mắt.
- Đánh giá kỹ tần suất và độ hoàn thiện của chớp mắt ở mọi bệnh nhân khô mắt.
- Cân nhắc kỹ nguy cơ khô mắt trước khi thực hiện tiêm botulinum toxin hoặc phẫu thuật mi mắt.
- Sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán nâng cao như meibography để xác định nguyên nhân khô mắt do mi.
- Áp dụng quy tắc 20-20-20 để giảm căng thẳng kỹ thuật số và cải thiện chất lượng chớp mắt.
Tài liệu tham khảo:
Mihir Mishra, 2026, Lid Abnormalities and DED, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: VlcpCnxSFOc.