Bệnh lý đóng góc nguyên phát (Primary Angle Closure Disease - PACD) là một tình trạng tiến triển, với tỷ lệ chuyển từ nghi ngờ đóng góc (PACS) sang đóng góc (PAC) và glôcôm đóng góc (PACG) dao động từ 20% đến 30% theo các nghiên cứu tại Ấn Độ. Việc quản lý các trường hợp này đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa các can thiệp laser và theo dõi sát sao.
Kỹ thuật Laser Peripheral Iridotomy (LPI)
LPI là phương pháp tạo một lỗ nhỏ trên mống mắt để giải quyết cơ chế nghẽn đồng tử. Trong quá trình thực hiện, việc sử dụng kính tiếp xúc (như Abraham Iridotomy lens) mang lại nhiều lợi ích: giữ mi mắt mở, ổn định nhãn cầu, tập trung chùm tia laser, cung cấp độ phóng đại và đóng vai trò như một bộ phận tản nhiệt. Kính này có nút phóng đại 66D, giúp tăng mật độ năng lượng lên 2.5 lần. Về vị trí, các nghiên cứu trước đây cho thấy LPI bị che khuất bởi mi mắt (vị trí 10-11 giờ) gây ra nhiều rối loạn thị giác hơn. Tuy nhiên, một nghiên cứu trên 559 mắt từ nhóm Arvind cho thấy LPI an toàn với các triệu chứng khó chịu về thị giác bất kể vị trí, kích thước hay năng lượng sử dụng. Dù vậy, tác giả khuyến cáo nên tránh các vị trí bị mi che khuất.
Hiệu quả và hạn chế của LPI
Các nghiên cứu sử dụng ASOC (Anterior Segment Optical Coherence Tomography) và Casia 2 SWEPs OCity năm 2022 xác nhận LPI làm rộng góc tiền phòng, đặc biệt ở góc phần tư phía trên quanh lỗ cắt mống mắt, đồng thời làm phẳng độ cong mống mắt. Mặc dù LPI được chứng minh là hiệu quả về chi phí, nhưng PACD là bệnh tiến triển, do đó LPI không phải là thủ thuật kết thúc. Nghiên cứu của Zap trial (2019) chỉ ra cần thực hiện 44 LPI để ngăn ngừa 1 ca PAC và 26 LPI để ngăn ngừa 1 ca PACG. Đáng chú ý, nghiên cứu của Dr. Thomas (1999) cho thấy 23% mắt không đáp ứng với LPI, và Zap trial ghi nhận độ rộng góc giảm đáng kể sau 18 tháng. Khoảng 20-28% trường hợp vẫn tiến triển sau LPI.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ tiến triển PACD | 20-30% |
| Cỡ mẫu nghiên cứu Arvind | 559 mắt |
| Tỷ lệ không đáp ứng với LPI | 23% |
| Tỷ lệ tiến triển sau LPI | 20-28% |
| Số ca LPI cần để ngăn 1 ca PAC | 44 ca |
| Số ca LPI cần để ngăn 1 ca PACG | 26 ca |
Vai trò của Iridoplasty
Khi PACD không đáp ứng với LPI, cần xem xét chẩn đoán mống mắt phẳng (plateau iris), chiếm khoảng 20-40% các trường hợp. Iridoplasty được chỉ định để kéo mô đệm mống mắt ra khỏi góc thông qua việc gây co rút biểu mô sắc tố mống mắt. Kỹ thuật này sử dụng điểm đốt lớn, năng lượng thấp, thời gian dài, với 20-25 điểm đốt phân bố trên 360 độ. Một nghiên cứu tại Singapore so sánh hai nhóm cho thấy Iridoplasty kết hợp thuốc giúp hạ nhãn áp nhanh hơn trong 2 giờ đầu so với chỉ dùng thuốc và LPI. Tuy nhiên, Iridoplasty không phải là giải pháp vĩnh viễn và có thể cần thực hiện lặp lại.
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên cơ chế bệnh sinh (nghẽn đồng tử vs mống mắt phẳng). Hạn chế của bài giảng là dữ liệu về Iridoplasty chủ yếu dựa trên các quan sát lâm sàng và nghiên cứu cũ, cần thận trọng khi áp dụng đại trà. Cần lưu ý rằng Iridoplasty không thay thế LPI trong trường hợp có cơ chế nghẽn đồng tử.
- Theo dõi sát các yếu tố nguy cơ: tuổi cao, nhãn áp nền cao, tiền phòng nông và góc hẹp.
- Sử dụng ASOC hoặc UBM để đánh giá vị trí thủy tinh thể và độ võng thủy tinh thể (lens vault).
- Không chủ quan sau khi thực hiện LPI; cần theo dõi tiến triển bệnh định kỳ.
- Cân nhắc Iridoplasty cho các trường hợp mống mắt phẳng hoặc không đáp ứng với LPI đơn thuần.
- Đánh giá yếu tố thủy tinh thể và cân nhắc phẫu thuật lấy thủy tinh thể sớm nếu cần thiết.
Tài liệu tham khảo:
Arijit Mitra, 2026, Consciously Conservative Indications Technique of Yag Pi I, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: GfUmSqzGcEM.