Màng ối (Amniotic Membrane - AM) là một công cụ linh hoạt trong nhãn khoa, được ứng dụng rộng rãi từ phẫu thuật bề mặt nhãn cầu, tạo hình mắt (oculoplasty) đến các can thiệp võng mạc. Lịch sử sử dụng màng ối bắt đầu từ Dziroth năm 1940, sau đó Sorsby và Simmons (1946) báo cáo ứng dụng trong chấn thương hóa chất, và Scheffer Singh (thập niên 1990) đã phổ biến kỹ thuật này.
Cấu trúc và Cơ chế tác dụng
Về mặt siêu cấu trúc, màng ối bao gồm lớp biểu mô, màng đáy, lớp mô collagen hỗ trợ với fibronectin và laminin. Lớp chorion không được sử dụng trong cấy ghép. Bốn lớp đầu tiên có độ dày và đặc điểm mô học tương đồng với biểu mô giác mạc và kết mạc. Cơ chế tác dụng bao gồm yếu tố vật lý và sinh học: màng ối có tính sinh miễn dịch (immunogenicity) rất thấp, không gây nguy cơ thải ghép, có độ trong suốt cho phép quan sát lâm sàng, giữ ẩm nhờ hyaluronate và có thành phần collagen tương thích với giác mạc. Ngoài ra, màng ối chứa các yếu tố tăng trưởng tế bào, thúc đẩy biệt hóa biểu mô, bám dính tế bào, có đặc tính chống xơ hóa (ức chế con đường TGF-beta và biệt hóa nguyên bào sợi cơ), chống viêm, chống tân mạch và kháng khuẩn.
Kỹ thuật phẫu thuật và Các dạng chế phẩm
Các kỹ thuật phẫu thuật chính bao gồm inlay (lấp đầy khuyết hổng bề mặt) và onlay (thúc đẩy tái tạo biểu mô bề mặt), hoặc kết hợp cả hai, cố định bằng chỉ khâu hoặc keo fibrin. Ngoài màng ối tươi, các dạng cryopreserved (đông lạnh) và freeze-dried (đông khô) cũng sẵn có. Các sản phẩm thương mại như Amseta (Auro lab) sử dụng hệ thống hai vòng để cố định màng ối trong cùng đồ kết mạc, giúp đơn giản hóa việc áp dụng. Prokera là một lựa chọn khác nhưng không sẵn có tại Ấn Độ.
Quy trình chuẩn bị màng ối tại chỗ
Quy trình yêu cầu placenta từ ca mổ lấy thai không biến chứng, kiểm tra huyết thanh (HIV, viêm gan B, viêm gan C, VDRL). Quy trình thực hiện trong 3-4 giờ bởi 2 nhân sự, sử dụng laminar flow hood, tủ lạnh -80°C hoặc -20°C, hệ thống lọc, cân điện tử và hóa chất. Môi trường bảo quản là Dulbecco's Modified Eagle's Medium (DMEM) bổ sung 1.85g sodium bicarbonate và các kháng sinh (penicillin, streptomycin, amphotericin B). pH được điều chỉnh bằng sodium hydroxide hoặc hydrochloric acid. Màng ối được tách bằng phương pháp bóc tách cùn, gắn lên giấy nitrocellulose, cắt thành dải 3x3 cm, trộn với glycerin, đóng vào lọ thủy tinh 20ml và bảo quản lạnh.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian chuẩn bị | 3 đến 4 giờ |
| Số lượng dải màng ối/placenta | 20 đến 30 miếng |
| Chi phí thiết bị ban đầu | 7.000 đến 8.000 USD |
| Chi phí mỗi mô | 20 đến 30 USD |
| Thời gian bảo quản (-80°C) | lên đến 12 tháng |
| Thời gian bảo quản (-20°C) | 3 tháng |
Bình luận: Quy trình này nhấn mạnh tính khả thi của việc tự sản xuất màng ối (in-house) để giảm chi phí và tăng tính sẵn có. Hạn chế lớn nhất là yêu cầu khắt khe về kiểm soát chất lượng (culture negative) và duy trì chuỗi lạnh. Tác giả lưu ý đây là quy trình vô khuẩn (aseptic) chứ không phải tiệt khuẩn hoàn toàn (sterile), do đó việc kiểm soát nhiễm khuẩn là yếu tố sống còn.
- Ưu tiên sử dụng màng ối tươi nếu có thể để đạt hiệu quả sinh học cao nhất.
- Thiết lập hệ thống log nhiệt độ và theo dõi biến cố bất lợi từ phản hồi của phẫu thuật viên.
- Đảm bảo kết quả cấy vi khuẩn âm tính trước khi phân phối mô.
- Có thể sử dụng tủ lạnh -20°C thay cho -80°C để tiết kiệm chi phí, chấp nhận giảm thời gian bảo quản xuống 3 tháng.
- Tận dụng khả năng tùy chỉnh kích thước màng ối để đáp ứng các ca phẫu thuật phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
Soham Basak, 2026, AIOC2026 IC421 Dr Soham Basak Course Introduction and How to Prepare Human Amniotic, aioseditorproceedings, 00:09:59.