Bệnh học thể thủy tinh và các phương pháp phẫu thuật

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Cấu trúc và sinh lý thể thủy tinh

Thể thủy tinh được cấu tạo từ ba phần chính: bao, vỏ và nhân trung tâm. Phần bao được cấu tạo từ các sợi Collagen, có khả năng đàn hồi tự nhiên dù không chứa sợi chun giãn. Phía trước bao do các tế bào biểu mô sinh ra, trong khi phía sau là tế bào sợi đáy. Vùng xích đạo là vùng sinh sản, nơi các tế bào phân chia suốt đời, dài ra và dẹt dần để lót vào phía trong, sau đó nhân tế bào biến mất tạo thành các sợi trong suốt được sắp xếp song song đều đặn. Sự xô lệch hoặc thay đổi kích thước, hình dạng của các tế bào này sẽ làm mất tính trong suốt của thể thủy tinh.

Cơ chế bệnh học đục thể thủy tinh

Đục thể thủy tinh bản chất là sự mất tính trong suốt. Đục nhân trung tâm liên quan đến quá trình lão hóa, khi các sợi bị chèn ép vào giữa, kết hợp với tác động của tia có hại và sự suy giảm chất glutathion, dẫn đến oxy hóa khử tăng lên, gây liên kết chéo giữa các sợi và tạo màu ánh vàng. Đục vùng vỏ xảy ra khi bao thể thủy tinh bị thoái hóa, làm tăng tính thẩm thấu, nước ngấm vào làm các sợi bị đục màu trắng, lan rộng dần. Đục dưới bao sau xảy ra khi tế bào vùng sinh sản bong ra, di cư đến cực sau và tăng sinh, tạo thành đám làm mất tính chất song song đều đặn của các sợi.

Phân loại mức độ đục thể thủy tinh

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phân loại đục nhân (WHO)Biểu hiện 1, 2, 3; Độ 0, 1, 2, 3, 4
Phân loại đục vỏ (WHO)Độ 0, 1, 2, 3, 4
Phân loại đục dưới bao sau (WHO)Độ 0, 1, 2, 3
Phân loại Newo Purato (1998)Độ 1, 2, 3, 4, 5
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc phân loại đục thể thủy tinh theo WHO thường dùng trong nghiên cứu, trong khi phân loại Newo Purato (1998) được ưu tiên trên lâm sàng để chỉ định phẫu thuật. Cần lưu ý rằng các phân loại này mang tính chất mô tả hình thái và mức độ, không thay thế cho đánh giá chức năng thị giác toàn diện.

Khám lâm sàng và tiên lượng phẫu thuật

Khám lâm sàng bệnh nhân đục thể thủy tinh cần hỏi bệnh sử về giảm thị lực, hiện tượng lóa, song thị một mắt. Cần khám kỹ bộ phận phụ cận, tiền phòng (độ sâu, thành phần bất thường), đồng tử và mống mắt (dính, tân mạch). Việc đánh giá giác mạc (đếm tế bào nội mô, tân mạch, sẹo) rất quan trọng để tiên lượng kết quả phẫu thuật. Đối với các trường hợp đục nặng, cần đánh giá hướng ánh sáng và nhận thức màu sắc để tiên lượng thị lực sau mổ. Các chỉ số sinh học như siêu âm trục nhãn cầu, độ cong giác mạc (K) là bắt buộc để tính công suất thể thủy tinh nhân tạo (IOL).

Các phương pháp phẫu thuật thể thủy tinh

Phẫu thuật thể thủy tinh bao gồm phẫu thuật trong bao (lấy nguyên khối) và phẫu thuật ngoài bao (để lại bao, lấy nhân). Phẫu thuật Phaco (Phacoemulsification) là phẫu thuật ngoài bao hiện đại thực hiện bằng máy, cho phép đường rạch nhỏ (1.8 - 3.8 mm). Các biến chứng phẫu thuật bao gồm rách bao sau, rơi nhân vào dịch kính, phù giác mạc, tăng nhãn áp. Biến chứng muộn thường gặp là đục bao sau (do tế bào biểu mô tăng sinh) và xơ hóa bao trước (do co quắc viền bao). Việc lựa chọn IOL cần cân nhắc hình dạng, chất liệu (PMMA, Acrylic) và công suất phù hợp.

  • Luôn đánh giá kỹ tế bào nội mô giác mạc trước phẫu thuật để tránh biến chứng phù giác mạc.
  • Sử dụng thuốc nhuộm bao trong các trường hợp đục trắng xóa để hỗ trợ xé bao liên tục (Continuous Curvilinear Capsulorhexis).
  • Kiểm tra kỹ tiền phòng và dây chằng Zinn (Zonules) để tiên lượng độ ổn định của thể thủy tinh.
  • Theo dõi sát nhãn áp và phản ứng viêm sau mổ để xử lý kịp thời các biến chứng sớm.
  • Sử dụng laser (Nd:YAG laser) để xử lý đục bao sau muộn nếu cần thiết.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM, 2024, BỆNH HỌC THỂ THỦY TINH VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP PHẪU THUẬT, YouTube, Video ID: yGuKKbCyF5Q.

Xem thêm