Cập nhật chẩn đoán và điều trị bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (Central Serous Chorioretinopathy - CSCR) là bệnh lý thường gặp trên lâm sàng, được mô tả lần đầu bởi von Graefe vào năm 1866. Bệnh thường tiến triển lành tính với 95% trường hợp tự khỏi trong vòng vài tháng, tuy nhiên vẫn có khoảng 25-30% trường hợp tái phát.

Bệnh học và các yếu tố nguy cơ

Các yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm căng thẳng tâm lý, nhân cách loại A (tính tình đóng kín, hay bực bội), căng thẳng thể chất, thai nghén, công việc đòi hỏi thị giác cao, lái xe và sử dụng Corticoid. Một nghiên cứu năm 2017 trên 183 bệnh nhân đã đánh giá các yếu tố nguy cơ, trong đó thai nghén có OR là 4.81. Các yếu tố khác bao gồm viễn thị, rối loạn hô hấp lúc ngủ, thu nhập cao và chiến lược phỏng vấn cao hơn một mức.

Cơ chế bệnh sinh

Hiện tại có 3 giả thuyết chính về cơ chế bệnh sinh của CSCR:

  • Rối loạn chức năng của biểu mô sắc tố (RPE): RPE bị tổn thương do vi khuẩn, miễn dịch hoặc thần kinh, làm đảo ngược hướng di chuyển của dịch từ hắc mạc vào võng mạc.
  • Rối loạn chức năng hắc mạc: Các yếu tố tâm lý hoặc nhân cách làm tăng tính thấm thành mạch hắc mạc, gây biến đổi RPE và dẫn đến bong thanh dịch võng mạc.
  • Vai trò của Glucose: Tăng Glucose kích hoạt thụ thể ở tế bào nội mô mạch máu hắc mạc, tăng cường hoạt động kênh Kali, Canxi, làm giãn cơ trơn mạch máu, tăng tính thấm và gây dịch.
Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tự khỏi95%, tài liệu không nêu cỡ mẫu
Tỷ lệ tái phát25-30%, tài liệu không nêu cỡ mẫu
OR của thai nghén4.81, nghiên cứu 2017 trên 183 bệnh nhân
Độ cao bong võng mạc (ví dụ)428 mm, tài liệu không nêu cỡ mẫu
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh các cơ chế trên đều là giả thuyết. Việc quản lý bệnh nhân cần chú trọng loại trừ các nguyên nhân khác và tư vấn tâm lý, hạn chế Corticoid thay vì can thiệp sớm.

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

Bệnh nhân thường đến khám với triệu chứng nhìn mờ, có quần đen trước mắt, khuyết ở giữa (vị trí trung tâm). Chẩn đoán dựa vào lâm sàng và tiêu chuẩn vàng là chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FA) để xác định lỗ rò. Chụp OCT giúp định lượng độ dày võng mạc và xác định bong biểu mô sắc tố. Chụp mạch hắc mạc bằng Indocyanine Green (ICG) được sử dụng để đánh giá tình trạng mạch máu hắc mạc, đặc biệt trong các trường hợp mãn tính.

Điều trị và theo dõi

Phương pháp điều trị ban đầu là theo dõi. Đối với các trường hợp kéo dài trên 3 tháng, có thể cân nhắc các biện pháp can thiệp như laser hoặc thuốc. Laser được chỉ định khi bệnh kéo dài, tái phát ở mắt có giảm thị lực hoặc bệnh nhân có nhu cầu công việc cao. Laser Quang động (Photodynamic Therapy - PDT) là một lựa chọn nhưng chi phí cao và ít phổ biến tại Việt Nam. Các thuốc như Acetazolamide (AC) hoặc đối kháng Mineralocorticoid (như Spironolactone) có thể được sử dụng, tuy nhiên cần theo dõi tác dụng phụ.

  • Theo dõi sát bệnh nhân trong 3 tháng đầu vì bệnh có khả năng tự khỏi cao.
  • Tư vấn bệnh nhân hạn chế căng thẳng tâm lý và kiểm soát việc sử dụng Corticoid.
  • Chụp FA sớm để xác định vị trí lỗ rò nếu có chỉ định laser.
  • Cân nhắc sử dụng Spironolactone cho các trường hợp mãn tính, theo dõi sát Kali máu và tác dụng phụ.
  • Hẹn khám lại sau mỗi 3-4 tuần đối với bệnh nhân đã được điều trị laser.

Tài liệu tham khảo:

Ts Mai Quốc Tùng, 2026, Bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch, Kênh YouTube QUANG PHAM, Video ID: 5UfEhKb_oBA.

Xem thêm