Bài giảng Mednotes năm 2026 về bệnh học kết giác mạc đã phân tích các ca lâm sàng điển hình, bao gồm bệnh nhân nam 28 tuổi đeo kính áp tròng cứng (orthokeratology - OK) bị viêm giác mạc do Acanthamoeba (Amip) và bệnh nhân nữ 64 tuổi bị viêm loét giác mạc dạng cành cây do Herpes Simplex Virus (HSV) type 1. Các tác nhân này là nguyên nhân phổ biến gây viêm loét giác mạc, đòi hỏi chẩn đoán phân biệt chính xác dựa trên hình thái tổn thương và yếu tố nguy cơ.
Viêm giác mạc do Acanthamoeba
Acanthamoeba là sinh vật đơn bào thường liên quan đến việc sử dụng kính áp tròng. Giai đoạn sớm của bệnh thường bị chẩn đoán nhầm với HSV hoặc vi khuẩn. Đặc điểm lâm sàng điển hình là viêm quanh dây thần kinh giác mạc, gây đau dữ dội và phù mi mắt. Tổn thương giác mạc có dạng kính mờ, thâm nhiễm dạng vòng. Bệnh tiến triển qua 5 giai đoạn, từ viêm biểu mô nông đến viêm nhu mô sâu. Tiên lượng trở nên nặng nề từ giai đoạn 4 trở đi, với nguy cơ thủng mắt hoặc phải bỏ mắt. Tỷ lệ đồng nhiễm Acanthamoeba với các tác nhân khác, đặc biệt là vi khuẩn như Pseudomonas, có thể lên tới 90%.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ đồng nhiễm Acanthamoeba | lên tới 90% |
| Tỷ lệ chẩn đoán nhầm với vi khuẩn | 19% |
| Thời gian điều trị trung vị | 54 ngày |
| Tỷ lệ phải bỏ mắt | 20% |
| Thời gian điều trị (không tổn thương nhu mô) | 3-4 tháng |
| Thời gian điều trị (có tổn thương nhu mô) | lên đến 8 tháng |
Bình luận: Thông tin theo Mednotes, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc điều trị Acanthamoeba tại Việt Nam gặp khó khăn do thiếu thuốc first-line thương mại, thường phải dùng thuốc kháng nấm (natamicin) hoặc kháng sinh (neomicin) là second-line. Cần lưu ý neomicin có độc tính cao trên bề mặt nhãn cầu.
Viêm giác mạc do Herpes Simplex Virus
HSV type 1 là nguyên nhân thường gặp gây bệnh tại mắt sau sơ nhiễm. Virus tồn tại tiềm ẩn trong hạch thần kinh sinh ba (trigeminal nerve) và tái hoạt khi có các yếu tố kích gợi như stress, chấn thương, phẫu thuật hoặc suy giảm miễn dịch. Bệnh biểu hiện qua ba thể: thể biểu mô, thể nhu mô và thể nội mô. Thể biểu mô đặc trưng bởi tổn thương dạng cành cây hoặc bản đồ, kèm giảm cảm giác giác mạc. Thể nhu mô có thể là hoại tử (do virus) hoặc miễn dịch (do phản ứng kháng nguyên-kháng thể). Thể nội mô gây phù nhu mô dạng đĩa do rối loạn chức năng bơm nước của nội mô.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ sơ nhiễm HSV ở trẻ 5 tuổi | 50% |
| Tỷ lệ biểu hiện lâm sàng sau sơ nhiễm | 6% |
| Tỷ lệ xảy ra ở hai mắt | 3% |
| Liều acyclovir uống (thể biểu mô) | 400 mg, 3-5 lần/ngày |
| Liều acyclovir uống (thể bản đồ) | 800 mg, 3-5 lần/ngày |
| Thời gian điều trị (thể cành cây) | 1-2 tuần |
| Thời gian điều trị (thể bản đồ) | 2-3 tuần |
Bình luận: Thông tin theo Mednotes, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả lưu ý việc sử dụng corticoid trong HSV cần hết sức thận trọng: chỉ dùng khi đã lành biểu mô và đã hoàn thành thời gian diệt virus để tránh làm bùng phát bệnh.
- Ưu tiên dùng thuốc kháng virus đường uống cho HSV thể nhu mô và nội mô vì đây là bệnh lý toàn thân, virus nằm sâu trong hạch thần kinh.
- Không dùng corticoid trong giai đoạn viêm biểu mô do HSV vì làm chậm lành vết thương và ức chế miễn dịch tại chỗ.
- Cần theo dõi chức năng thận định kỳ mỗi 3 tháng khi điều trị acyclovir kéo dài để phòng ngừa lắng đọng tinh thể tại thận.
- Điều trị dự phòng tái phát HSV nên kéo dài ít nhất 1 năm ở bệnh nhân có tiền sử tái phát.
- Luôn cân nhắc đồng nhiễm vi khuẩn khi điều trị viêm loét giác mạc, đặc biệt ở người đeo kính áp tròng.
Tài liệu tham khảo:
Mednotes, 2026, Bệnh học kết giác mạc (2), Kênh Mednotes - Y khoa, Video ID: 6onOr0d2Jpk.