Kỹ thuật cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) khi thiếu hỗ trợ bao ở bệnh nhân phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Bài giảng Maestro Lecture lần thứ 29 năm 2023 của Giáo sư Naveen Rao tập trung vào các chiến lược quản lý tình trạng yếu dây chằng treo thủy tinh thể (zonular weakness) và kỹ thuật cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong trường hợp không có hỗ trợ bao. Tình trạng mất hỗ trợ bao thường gặp do hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation), chấn thương trước đó, hội chứng Marfan hoặc sau phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy).

Quản lý yếu dây chằng treo thủy tinh thể

Giáo sư Rao nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ bao như vòng căng bao (capsule tension ring - CTR) và móc giữ bao (capsular hooks). CTR được chỉ định cho các trường hợp dây chằng yếu khu trú (lên đến 4 giờ đồng hồ hoặc 120 độ) hoặc yếu dây chằng lan tỏa mức độ nhẹ. CTR đóng vai trò như một chính sách bảo hiểm, giúp phân phối lực lên các dây chằng còn nguyên vẹn và ngăn ngừa co rút bao. Tuy nhiên, cần tránh đặt CTR khi có rách bao trước hoặc rách bao sau vì nguy cơ kẹt chất vỏ vào bao. Đối với các trường hợp dây chằng yếu lan tỏa hoặc mất dây chằng trên 4 giờ đồng hồ, móc giữ bao là lựa chọn cần thiết để giữ bao trong quá trình lấy nhân thủy tinh thể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Ngưỡng độ sâu tiền phòng tăng nguy cơ biến chứngDưới 2.5 mm
Tăng nguy cơ biến chứng khi tiền phòng < 2.5 mm13.4%
Nguy cơ biến chứng khi tiền phòng ≥ 2.5 mm6.9%
Chỉ định CTR (độ dialysis)Lên đến 4 giờ đồng hồ (120 độ)
Chỉ định móc giữ bao (độ dialysis)5 đến 12 giờ đồng hồ
Bình luận: Thông tin theo Maestro Lecture, 2023; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng CTR cần thận trọng để tránh kẹt chất vỏ, và việc đặt móc giữ bao cần kỹ năng thao tác chính xác để tránh rách bao thêm.

Chiến lược cố định IOL khi không có hỗ trợ bao

Khi không thể đặt IOL trong bao, các phương pháp cố định bao gồm cố định vào củng mạc (scleral fixation) hoặc cố định vào mống mắt (iris fixation). Giáo sư Rao không khuyến khích đặt IOL vào tiền phòng (anterior chamber IOL) do nguy cơ cao gây phù giác mạc, tăng nhãn áp và hội chứng UGH (Uveitis-Glaucoma-Hyphema). Đối với cố định vào mống mắt, tác giả lưu ý nguy cơ gây biến dạng đồng tử và phân tán sắc tố. Hiện nay, kỹ thuật cố định haptic vào củng mạc (intrascleral haptic fixation) như kỹ thuật Yamane hoặc kỹ thuật Glued IOL được ưu tiên hơn. Kỹ thuật Yamane sử dụng kim 30 gauge để cố định haptic vào củng mạc mà không cần khâu, giúp giảm thời gian phẫu thuật và hạn chế biến chứng so với các phương pháp cũ.

Phương phápKết quả theo tài liệu
Kích thước vết mổ ACIOLÍt nhất 6-7 mm
Kỹ thuật Yamane (năm đề xuất)2016
Kỹ thuật Glued IOL (năm đề xuất)Khoảng 2008
Kim sử dụng cho kỹ thuật Yamane30 gauge thin-walled TSK
Bình luận: Tác giả ưu tiên kỹ thuật cố định haptic vào củng mạc không khâu (sutureless) vì tính an toàn và hiệu quả lâu dài. Hạn chế của các kỹ thuật này là đường cong học tập (learning curve) khó, đòi hỏi phẫu thuật viên phải thực hành trên mô hình mắt giả trước khi thực hiện trên người bệnh.
  • Luôn chuẩn bị sẵn sàng phương án dự phòng (Plan B) khi gặp khó khăn trong quá trình phẫu thuật.
  • Sử dụng các thiết bị hỗ trợ bao (CTR, móc giữ bao) sớm để duy trì cấu trúc bao trong các ca phẫu thuật phức tạp.
  • Ưu tiên các kỹ thuật cố định IOL không khâu (sutureless) để giảm thiểu biến chứng viêm và tăng nhãn áp.
  • Thực hành kỹ thuật trên mô hình mắt giả (như ISIF model) để làm chủ đường cong học tập trước khi áp dụng lâm sàng.
  • Cân nhắc sự hỗ trợ của phẫu thuật viên dịch kính võng mạc trong các ca phẫu thuật phức tạp có nguy cơ rơi IOL hoặc chất liệu vào khoang dịch kính.

Tài liệu tham khảo:

Professor Naveen Rao, 2023, IOL Fixation in the Absence of Capsular Support, Maestro Lectures, Video ID: SQpnQ4IVrY4.

Xem thêm