Tại hội thảo AIOC2026, bài giảng IC19 của Dr. Jyotirmay Biswas đã trình bày cách tiếp cận dựa trên ca lâm sàng đối với các bệnh lý ký sinh trùng ảnh hưởng đến phần sau nhãn cầu. Các tác nhân gây bệnh chính bao gồm Toxoplasma, Toxocara, Cysticercus, giun chỉ (filariasis), Gnathostoma và sốt rét (malaria).
Toxoplasmosis
Toxoplasma gondii là ký sinh trùng nội bào bắt buộc, là nguyên nhân nhiễm trùng phổ biến nhất gây viêm màng bồ đào sau ở người có miễn dịch bình thường. Trong một nghiên cứu đa trung tâm trên 190 bệnh nhân, tác giả ghi nhận sự thay đổi dịch tễ khi lao hiện nay trở thành nguyên nhân phổ biến hơn. Các hình thái lâm sàng bao gồm tổn thương "punched-out" sắc tố, tổn thương vệ tinh (satellite lesions), viêm mạch máu võng mạc và viêm thần kinh võng mạc. Ở bệnh nhân nhiễm HIV, chẩn đoán có thể nhầm lẫn với viêm võng mạc do virus, đòi hỏi sinh thiết dịch kính và PCR để xác định. Chẩn đoán huyết thanh học (IgM, IgG) đôi khi không tương quan với bệnh lý tại mắt, do đó cần xét nghiệm mẫu không pha loãng.
Toxocariasis và Cysticercosis
Toxocara là giun tròn có vật chủ chính là chó, con người là vật chủ tình cờ. Tổn thương thường biểu hiện dưới dạng u hạt (granuloma) ở cực sau hoặc ngoại vi. Điều trị bằng thuốc chống giun sán có vai trò hạn chế, trong khi steroid và phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) được chỉ định cho các trường hợp đe dọa thị lực. Đối với Cysticercus, đây là bệnh lý sán dây phổ biến nhất, với vật chủ trung gian là lợn. Vị trí tổn thương thường gặp nhất là dịch kính và khoang dưới võng mạc. Tiên lượng thị lực phụ thuộc vào giai đoạn can thiệp phẫu thuật sớm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nghiên cứu đa trung tâm Toxoplasmosis | 190 bệnh nhân |
| Tỷ lệ Toxoplasmosis trong viêm màng bồ đào sau (1990-2006) | 2,3% tổng số ca |
| Tỷ lệ tổn thương Toxoplasmosis hai mắt | 40% |
| Độ nhạy PCR Toxoplasmosis | 33% |
| Tỷ lệ Cysticercus tại khoang dưới kết mạc | 22% |
| Tỷ lệ Cysticercus tại tiền phòng | 5% |
| Tỷ lệ Cysticercus tại hốc mắt | 1% |
| Tỷ lệ đạt thị lực đi lại được (Cysticercus) | 67% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán phân biệt giữa các bệnh lý ký sinh trùng và viêm màng bồ đào do lao hoặc virus. Hạn chế của nghiên cứu là cỡ mẫu nhỏ và tính chất hồi cứu của các ca lâm sàng được trình bày. Việc sử dụng PCR dịch kính là công cụ hỗ trợ chẩn đoán quan trọng trong các ca khó, tuy nhiên độ nhạy phụ thuộc vào kỹ thuật và chủng ký sinh trùng.
- Luôn cân nhắc chẩn đoán ký sinh trùng khi gặp viêm màng bồ đào không điển hình.
- Sử dụng PCR dịch kính hoặc sinh thiết trong các trường hợp chẩn đoán nghi ngờ hoặc không đáp ứng điều trị.
- Phẫu thuật cắt dịch kính sớm là chìa khóa để cải thiện tiên lượng thị lực trong bệnh lý Cysticercus.
- Sử dụng steroid kết hợp với điều trị đặc hiệu để kiểm soát phản ứng viêm mạnh khi ký sinh trùng bị tiêu diệt.
- Luôn kiểm tra mẫu huyết thanh không pha loãng để tránh âm tính giả trong chẩn đoán Toxoplasma.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Jyotirmay Biswas, 2026, AIOC2026 IC19 Posterior Segment Parasitic Diseases Case Based, aioseditorproceedings, Video ID: Q9pj8y8RwlM.