Bài giảng Mednotes năm 2026 về bệnh lý Pemphigus và Pemphigoid cung cấp cái nhìn tổng quan về nhóm bệnh da bọng nước tự miễn. Pemphigus và Pemphigoid là hai nhóm bệnh lý đặc trưng bởi sự hình thành bọng nước do tự kháng thể chống lại các kháng nguyên của cơ thể, gây ra các biểu hiện lâm sàng khác biệt dựa trên vị trí tổn thương tại lớp thượng bì hoặc dưới màng đáy.
Đặc điểm lâm sàng và phân loại
Pemphigus đại diện cho nhóm bệnh bọng nước nông (trên màng đáy), trong khi Pemphigoid đại diện cho nhóm bệnh bọng nước sâu (dưới màng đáy). Pemphigus thông thường là thể hay gặp nhất, chiếm khoảng 2/3 số hình thái bệnh, thường xuất hiện ở độ tuổi trung niên (40-50 tuổi). Ngược lại, Pemphigoid thường gặp ở người già trên 60 tuổi. Về lâm sàng, bọng nước trong Pemphigus thường nhăn nheo, dễ vỡ, tạo thành vết chợt, và dấu hiệu Nikolsky sign dương tính. Pemphigoid có bọng nước căng, khó vỡ, trên nền da đỏ, và dấu hiệu Nikolsky âm tính.
Cơ chế bệnh sinh
Trong Pemphigus, tự kháng thể chống lại các cầu nối liên gai (thành phần chính là desmoglein 1 và 3), gây kích hoạt plasminogen thành plasmin, dẫn đến ly gai và tách các tế bào gai. Trong Pemphigoid, tự kháng thể (như BP180 hoặc BP230) chống lại các thành phần của hemidesmosome tại vùng cầu nối giữa tế bào đáy và màng đáy, gây phá vỡ liên kết và hình thành bọng nước dưới màng đáy.
Chẩn đoán và điều trị
Xét nghiệm tế bào học (tìm tế bào gai lệch hình) và mô bệnh học giúp gợi ý chẩn đoán. Direct immunofluorescence (miễn dịch huỳnh quang trực tiếp) được coi là tiêu chuẩn vàng để xác định vị trí lắng đọng kháng thể. Điều trị Pemphigus thường sử dụng corticosteroid toàn thân, liều khởi đầu 0,5-1 mg/kg/ngày cho trường hợp nhẹ và 1-2 mg/kg/ngày cho trường hợp nặng. Rituximab hiện là lựa chọn ưu tiên (first choice) cho các trường hợp có điều kiện. Pemphigoid mức độ nhẹ có thể điều trị bằng corticosteroid tại chỗ kết hợp kháng sinh để giảm phản ứng viêm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỉ lệ Pemphigoid | 0,5 đến 4 trên 100.000 dân |
| Tỉ lệ Pemphigus năm 2000 | 4,2 trên tổng các bệnh lý |
| Tỉ lệ Pemphigus năm 2002 | 5 trên tổng các bệnh lý |
| Liều Corticoid (nhẹ) | 0,5 đến 1 mg/kg/ngày |
| Liều Corticoid (nặng) | 1 đến 2 mg/kg/ngày |
Bình luận: Thông tin theo Mednotes, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc phân biệt Pemphigus và Pemphigoid dựa trên dấu hiệu Nikolsky và vị trí bọng nước là kỹ năng lâm sàng quan trọng. Cần lưu ý rằng Rituximab là xu hướng điều trị mới nhưng chi phí cao là rào cản tại Việt Nam. Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các bệnh lý bọng nước tự miễn có thể gây tổn thương niêm mạc mắt nghiêm trọng, dẫn đến sẹo kết mạc và dính mi mắt, cần hội chẩn chuyên khoa mắt sớm.
- Thực hiện Nikolsky sign để phân biệt bọng nước nông và sâu.
- Sử dụng miễn dịch huỳnh quang trực tiếp làm tiêu chuẩn vàng chẩn đoán.
- Cân nhắc Rituximab cho Pemphigus nếu bệnh nhân có điều kiện kinh tế.
- Chăm sóc tại chỗ bằng băng gạc ẩm để giảm ma sát và bội nhiễm.
- Theo dõi sát bệnh nhân vì bệnh có tính chất mạn tính, dễ tái phát.
Tài liệu tham khảo:
Bác sĩ Lê Thị Hoài Thu, 2026, Bệnh pemphigus và pemphigoid, Mednotes - Y khoa, Video ID: LlvO4l2y7oE.