Chương trình Đào tạo Y khoa Liên tục năm 2021 về chủ đề chẩn đoán và điều trị glôcôm đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các thể glôcôm thứ phát. Glôcôm thứ phát được định nghĩa khi tình trạng tăng nhãn áp (intraocular pressure - IOP) xuất phát từ một bệnh lý khác tại mắt hoặc toàn thân, khác biệt với cơ chế chẩn đoán glôcôm nguyên phát dựa trên 2 trong 3 triệu chứng kinh điển (nhãn áp, tổn thương đĩa thị, tổn thương thị trường).
Cơ chế bệnh sinh và phân loại glôcôm thứ phát
Cơ chế tăng nhãn áp trong glôcôm thứ phát xoay quanh sự cản trở lưu thông thủy dịch. Theo công thức của Goldmann, nhãn áp phụ thuộc vào lượng thủy dịch tiết vào, lượng thoát ra qua đường màng bồ đào và vùng bè, cùng áp lực tĩnh mạch thượng củng mạc (episcleral venous pressure). Bất kỳ sự tắc nghẽn nào trên đường dẫn lưu từ hậu phòng qua đồng tử đến tiền phòng và thoát ra ngoài đều gây tăng nhãn áp. Phân loại glôcôm thứ phát dựa trên hình thái góc tiền phòng (đóng hoặc mở) và vị trí tổn thương.
Glôcôm góc đóng thứ phát
Glôcôm góc đóng thứ phát được chia thành các nhóm dựa trên cơ chế nghẽn đồng tử hoặc cản trở góc tiền phòng. Các nguyên nhân bao gồm: lệch thủy tinh thể (hoặc thủy tinh thể nhân tạo), kẹt dịch kính vào bờ đồng tử, hoặc các khối u/tổn thương đẩy chân mống mắt ra trước che lấp vùng bè. Đặc biệt, hội chứng mống mắt phẳng hoặc các tình trạng viêm màng bồ đào gây dính đồng tử cũng là nguyên nhân quan trọng cần lưu ý.
Glôcôm góc mở thứ phát
Glôcôm góc mở thứ phát thường liên quan đến sự lắng đọng các chất bất thường tại vùng bè, gây cản trở thoát dịch dù góc tiền phòng vẫn mở. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm: hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation syndrome), glôcôm sắc tố (pigmentary glaucoma) do sự đảo ngược áp lực giữa hậu phòng và tiền phòng gây bung sắc tố, hoặc các phản ứng viêm sau chấn thương/phẫu thuật làm tắc nghẽn vùng bè bởi tế bào viêm, hồng cầu hoặc chất nhầy.
Bình luận: Thông tin theo CME Chẩn đoán & Điều trị Glôcôm, 2021; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc chẩn đoán glôcôm thứ phát đòi hỏi sự tỉ mỉ trong thăm khám sinh hiển vi và soi góc tiền phòng để xác định nguyên nhân gốc rễ, thay vì chỉ tập trung hạ nhãn áp đơn thuần.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nghiên cứu Hummer (n) | 544 bệnh nhân |
| Giảm nhãn áp trung bình (sau 3 tháng) | 32% |
| Tỷ lệ không đáp ứng với thuốc (nghiên cứu Inu) | 7.7% |
| Tỷ lệ đỏ mắt (thuốc nhóm Prostaglandin) | 2.3% - 45% (tài liệu không nêu chi tiết từng loại) |
- Luôn kiểm tra tiền sử sử dụng thuốc (đặc biệt thuốc hướng thần, thuốc chứa gốc sulfonamide) ở bệnh nhân glôcôm góc đóng cấp tính hai mắt.
- Sử dụng siêu âm (ultrasound biomicroscopy - UBM) để phát hiện các tổn thương vùng hậu phòng hoặc hốc mắt gây chèn ép nhãn cầu.
- Cân nhắc kỹ lưỡng trước khi chỉ định chọc dịch tiền phòng để làm PCR trong các trường hợp nghi ngờ viêm do virus.
- Ưu tiên kiểm soát nhãn áp ổn định 24 giờ để bảo tồn thị trường cho bệnh nhân glôcôm mãn tính.
Tài liệu tham khảo:
Nguyễn Đình Nhân, Bùi Thị Vân Anh, 2021, CME Chẩn đoán & Điều trị Glôcôm, Chương trình Đào tạo Y khoa Liên tục, Video ID: d8yGg2QTEMg.