Hội thảo AIOC2026 IC197 về Bệnh võng mạc trẻ sinh non (Retinopathy of Prematurity - ROP) năm 2026 đã cung cấp cái nhìn toàn diện về các yếu tố nguy cơ, kỹ thuật thăm khám và chiến lược điều trị hiện đại. ROP là một quá trình bệnh lý phức tạp, trong đó các yếu tố như tuổi thai, cân nặng khi sinh và nồng độ oxy là những yếu tố nguy cơ độc lập quan trọng nhất.
Yếu tố nguy cơ và sàng lọc
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ không được sinh tại bệnh viện có tỷ lệ mắc ROP cao hơn. Dinh dưỡng trong tháng đầu đời và mức tăng cân sau sinh đóng vai trò then chốt; cụ thể, cứ mỗi 60g thiếu hụt cân nặng ở tuần thứ 6 sau sinh sẽ làm tăng 20% nguy cơ mắc ROP. Các thuật toán dự đoán hiện nay thường tích hợp chỉ số IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1). Khuyến cáo sàng lọc chung của American Academy of Ophthalmology và Pediatrics là trẻ có cân nặng khi sinh dưới 1.500g, tuy nhiên tại Ấn Độ, ngưỡng sàng lọc được mở rộng cho cả trẻ trên 1.500g hoặc trẻ có tuổi thai từ 30 tuần trở xuống, đặc biệt là những trẻ có diễn tiến lâm sàng không ổn định. Cần lưu ý rằng ROP thể hung hãn (AP-ROP) có thể phát triển sớm, đôi khi chỉ 3 tuần sau sinh.
Kỹ thuật thăm khám và chuẩn bị
Chuẩn bị cho trẻ và phụ huynh là bước quan trọng. Phụ huynh nên được giải thích về việc sử dụng vành mi (speculum) và dụng cụ ấn củng mạc (indentor) để tránh lo lắng khi thấy xuất huyết kết mạc. Trẻ cần được nhịn ăn ít nhất 30 phút trước khi khám để tránh nôn trớ. Kỹ thuật cố định trẻ (mummy restraint) với việc quấn riêng từng tay là bắt buộc để tránh trẻ vùng vẫy. Phác đồ giãn đồng tử tiêu chuẩn bao gồm 2.5% phenylephrine và 1% tropicamide; việc nhỏ 1 giọt tetracaine trước khi nhỏ thuốc giãn giúp tăng hiệu quả, thường chỉ cần một lần nhỏ là đủ. Cần thận trọng với cyclopentolate do nguy cơ gây liệt ruột và viêm ruột hoại tử (NEC).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thuốc giãn đồng tử | 2.5% phenylephrine và 1% tropicamide |
| Ngưỡng sàng lọc (Mỹ) | Cân nặng < 1.500g |
| Nguy cơ ROP | Tăng 20% với mỗi 60g thiếu hụt cân nặng ở 6 tuần sau sinh |
| Biến chứng cyclopentolate | Paralytic ileus và NEC |
Điều trị bằng Laser và Anti-VEGF
Laser vẫn là tiêu chuẩn vàng trong điều trị ROP. Việc sử dụng laser xanh (green laser) ngày càng phổ biến vì tính tiện dụng cho các bác sĩ võng mạc người lớn. Trong trường hợp ROP thể hung hãn (AROP), laser sparing macula (laser bảo tồn hoàng điểm) là cần thiết. Đối với anti-VEGF, đây là lựa chọn ưu tiên cho AROP và ROP vùng 1. Tuy nhiên, cần theo dõi sát sao vì nguy cơ tái phát cao, đặc biệt là các trường hợp có võng mạc vô mạch tồn tại dai dẳng. Một nghiên cứu so sánh aflibercept với laser cho thấy kết quả tương đương nhưng tỷ lệ cận thị nặng thấp hơn ở nhóm dùng aflibercept.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 IC197, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên vùng bệnh và tình trạng toàn thân của trẻ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ biến chứng toàn thân của anti-VEGF trong các series được nhắc đến.
Quản lý bong võng mạc giai đoạn 4 và 5
Bong võng mạc trong ROP giai đoạn 4 và 5 là những ca phẫu thuật khó khăn nhất. Khoảng 90% là bong võng mạc do co kéo (tractional detachment). Phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) cần được thực hiện sớm nếu có dấu hiệu tiến triển. Đối với giai đoạn 5, mục tiêu là đạt được thị lực định hướng (navigational vision). Phẫu thuật cần sự phối hợp chặt chẽ với đội ngũ gây mê và hồi sức sơ sinh.
- Luôn kiểm tra hemogram trước phẫu thuật, 95% trẻ cần truyền máu nếu Hb < 7-9 g/dL.
- Sử dụng kỹ thuật cắt dịch kính sutureless (không khâu) với đường vào anterior-posterior.
- Cần thực hiện tư vấn tâm lý và hỗ trợ gia đình vì đây là cú sốc lớn đối với phụ huynh.
- Phục hồi chức năng sớm ngay tại đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh (NICU).
- Theo dõi khúc xạ và điều trị nhược thị (amblyopia) lâu dài cho trẻ sau phẫu thuật.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc quản lý ROP đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa. Các kỹ thuật như laser bảo tồn hoàng điểm và sử dụng anti-VEGF đã thay đổi tiên lượng thị giác, nhưng đòi hỏi bác sĩ phải có kỹ năng theo dõi tái phát cực kỳ nghiêm ngặt, đặc biệt là với các trường hợp ROP vùng 1 hoặc AROP.
Tài liệu tham khảo:
Aioseditorproceedings, 2026, AIOC2026 IC197 - Retinopathy of Prematurity - All You Need to Know, YouTube, Video ID: HNmlolKID4E.