Trong chương trình Kera Grand Round Season 3 (2024), các chuyên gia đã thảo luận về các biến chứng muộn sau Collagen Crosslinking (CXL), bao gồm tình trạng tan chảy giác mạc vô khuẩn (sterile stromal melt) và thủng giác mạc xảy ra hơn 10 năm sau phẫu thuật. Đây là một thách thức lâm sàng quan trọng vì các biến chứng này thường xuất hiện muộn, gây khó khăn trong việc chẩn đoán và quản lý.
Cơ chế bệnh sinh
Cơ chế trực tiếp dẫn đến biến chứng này được cho là do sự apoptosis (chết tế bào theo chương trình) kéo dài của các keratocytes (tế bào giác mạc) sau CXL. Sự thiếu hụt các tế bào này làm giảm khả năng tái tạo mô, dẫn đến tình trạng giác mạc mỏng dần, mất cấu trúc và cuối cùng là tan chảy hoặc thủng giác mạc, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ như tiếp xúc tia cực tím (UVA) kéo dài hoặc tình trạng viêm bề mặt nhãn cầu không được kiểm soát.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Loại tài liệu | Thảo luận ca lâm sàng |
| Thời gian xuất hiện biến chứng | > 10 năm sau CXL |
| Số ca lâm sàng được báo cáo | tài liệu không nêu |
| Phương pháp can thiệp | Ghép giác mạc xuyên (PKP) hoặc ghép giác mạc phiến trước sâu (DALK) |
| Yếu tố nguy cơ được đề cập | Tiếp xúc UVA kéo dài, viêm bề mặt nhãn cầu, thói quen dụi mắt |
Bình luận: Các ca lâm sàng được trình bày cho thấy biến chứng tan chảy giác mạc muộn là một thực thể hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Hạn chế của tài liệu là thiếu dữ liệu định lượng về tỷ lệ biến chứng và thiếu nhóm chứng để so sánh giữa các phác đồ CXL khác nhau. Việc suy diễn về vai trò của tia UVA hay tình trạng viêm bề mặt cần được kiểm chứng bằng các nghiên cứu quan sát quy mô lớn hơn.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Kiểm soát bề mặt nhãn cầu: Luôn điều trị ổn định tình trạng viêm bề mặt (như viêm kết mạc dị ứng) trước khi chỉ định CXL.
- Theo dõi dài hạn: Cần theo dõi định kỳ bằng Pentacam để phát hiện sớm tình trạng mỏng giác mạc tiến triển ngay cả sau nhiều năm.
- Cân nhắc sử dụng BCL: Cần thận trọng khi sử dụng Bandage Contact Lens (BCL) sau CXL; nếu sử dụng, cần theo dõi sát để tránh nguy cơ nhiễm trùng.
- Giáo dục bệnh nhân: Khuyên bệnh nhân sử dụng kính chống tia UV khi ra ngoài trời để giảm thiểu tác động của tia cực tím lên giác mạc đã qua CXL.
Tài liệu tham khảo:
Cornea Society, 2024, Kera Grand Round Season 3 - CXL Files, YouTube, Video ID: M2CtSxfOqz8.